โกรธง่ายไม่ใช่เรื่องผิด แต่จัดการได้ด้วยการฝึกใจ

ผมอายุ 68 แล้ว ผ่านชีวิตมาเยอะ ทั้งวิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 ที่เกือบทำให้ผมล้มทั้งยืน ผมเข้าใจดีว่าความโกรธมันเป็นยังไง เวลาทุกอย่างพังพร้อมกัน คนเราก็ระเบิดใส่คนรอบข้างได้ง่ายๆ วันนี้ผมอยากคุยเรื่อง การจัดการความโกรธ แบบตรงไปตรงมา ไม่ใช่ในฐานะหมอ แต่ในฐานะคนที่เคยผ่านมันมา

ความโกรธไม่ใช่ศัตรู แต่คนที่คุมมันไม่ได้ต่างหากที่แพ้

ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า ความโกรธเป็นอารมณ์ปกติของมนุษย์ทุกคน มันไม่ใช่เรื่องน่าอาย ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ว่าเราโกรธหรือเปล่า แต่อยู่ที่ว่าเราปล่อยให้มันพาเราไปทำร้ายคนอื่น ทำร้ายตัวเอง หรือทำลายความสัมพันธ์หรือไม่ คนที่กล้ายอมรับว่าตัวเองมีปัญหาเรื่องอารมณ์ และหาทางแก้ ผมว่าคนนั้นแหละคือคนเข้มแข็งจริง ไม่ใช่คนอ่อนแอ

วิธีคิดเปลี่ยน อารมณ์ก็เปลี่ยน

มีแนวทางหนึ่งที่นักจิตวิทยาทั่วโลกใช้กันมานาน เรียกว่า การบำบัดความคิดและพฤติกรรม หรือที่ฝรั่งเรียกย่อๆ ว่า CBT (Cognitive-Behavioral Therapy) พัฒนาโดยจิตแพทย์ชื่อ Aaron T. Beck ตั้งแต่ยุค 1970 หลักคิดของมันง่ายมากครับ

ก่อนที่เราจะโกรธ เราจะมี "ความคิด" เกิดขึ้นก่อนเสมอ ถ้าเราจับความคิดนั้นได้ และปรับมันใหม่ อารมณ์กับการกระทำก็จะเปลี่ยนตาม

ยกตัวอย่าง เวลามีคนขับรถปาดหน้า ถ้าเราคิดว่า "มันจงใจแกล้งกู" เราจะเดือดทันที แต่ถ้าเราลองคิดใหม่ว่า "เขาอาจจะรีบ หรือไม่ทันเห็นเรา" ความโกรธก็จะเบาลงเยอะ นี่คือหัวใจของการฝึก คือการฝึกจับความคิดของตัวเองให้ทัน

เทคนิคง่ายๆ ที่ลองทำเองได้

• หยุดหนึ่งลมหายใจ — เวลาจะระเบิด ให้หายใจเข้าลึกๆ ช้าๆ สัก 3-4 ครั้ง ก่อนพูดหรือทำอะไร ช่องว่างเล็กๆ นี้ช่วยเราได้มาก
• ฝึกผ่อนคลายร่างกาย — ความโกรธทำให้กล้ามเนื้อเกร็ง ลองคลายไหล่ คลายมือที่กำแน่น ร่างกายผ่อน ใจก็ผ่อนตาม
• ฝึกพูดตรงๆ อย่างสุภาพ — แทนที่จะเก็บกดแล้วระเบิดทีเดียว ลองบอกความรู้สึกออกมาตรงๆ ว่า "ผมไม่โอเคกับเรื่องนี้นะ" การพูดออกมาช่วยลดแรงกดดันในใจ
• ถอยออกมาจากสถานการณ์ — บางทีแค่เดินออกไปสูดอากาศ ให้เวลาตัวเองสงบ ก็ป้องกันเรื่องใหญ่ได้

เมื่อไหร่ควรขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ

ผมต้องพูดตรงนี้ให้ชัด เทคนิคข้างบนช่วยผ่อนคลายและบรรเทาได้ในชีวิตประจำวัน แต่มันไม่ใช่ยาวิเศษที่รักษาทุกอย่างให้หายขาด ถ้าความโกรธของเรารุนแรงจนทำร้ายคนอื่นหรือตัวเอง เก็บกดจนนอนไม่หลับ หรือมันเริ่มทำลายงานและครอบครัว นั่นคือสัญญาณว่าเราควรไปพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาครับ

การไปหาผู้เชี่ยวชาญไม่ใช่เรื่องน่าอาย มันเหมือนเราปวดฟันแล้วไปหาหมอฟันนั่นแหละ สิ่งสำคัญคือหาคนที่เราคุยด้วยแล้วสบายใจ ไว้ใจได้ เพราะการบำบัดที่ดีต้องอาศัยความไว้เนื้อเชื่อใจ และมันต้องใช้เวลา อย่าคาดหวังว่าจะดีขึ้นในวันเดียว

สรุป

ความโกรธเป็นเรื่องธรรมชาติที่ทุกคนมี สิ่งที่ทำให้เราต่างกันคือ เราจัดการมันได้ดีแค่ไหน การฝึกจับความคิดของตัวเอง หยุดหนึ่งลมหายใจ และฝึกผ่อนคลาย เป็นเครื่องมือที่ช่วยได้จริงในชีวิตประจำวัน แต่ถ้ามันเกินกำลัง อย่าลังเลที่จะปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ข้อคิดส่งท้าย

ผมเชื่อว่าคนที่กล้ายอมรับว่าตัวเองต้องการความช่วยเหลือ คือคนที่เข้มแข็งที่สุด การขอความช่วยเหลือไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่คือความกล้าที่จะทำให้ชีวิตดีขึ้น เริ่มจากลมหายใจถัดไปของคุณเลยครับ