กับดักเดิมๆ ที่เรามักจะเดินเข้าไปหา… ถึงเวลาเปลี่ยนเส้นทางแล้วหรือยัง?

เคยไหมครับที่รู้สึกว่ากำลังเจอเรื่องเดิมๆ ซ้ำซาก?

ในชีวิตของพวกเราหลายคน โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น ประสบการณ์ที่สั่งสมมาก็ทำให้เราเริ่มเห็น ‘รูปแบบ’ บางอย่างที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความสัมพันธ์ การทำงาน หรือแม้แต่การตัดสินใจเล็กๆ น้อยๆ ในแต่ละวัน บางครั้งผมก็อดคิดไม่ได้ว่า “เอ๊ะ… เราเคยมาอยู่ตรงจุดนี้มาก่อนหรือเปล่า?” สถานการณ์อาจจะเปลี่ยนไป ผู้คนอาจจะต่างจากเดิม แต่ความรู้สึกที่เกิดขึ้น หรือปัญหาที่เผชิญ กลับคล้ายคลึงกันอย่างน่าประหลาด

มันเหมือนกับการที่เรากำลังเดินไปตามถนนเส้นหนึ่ง แล้วก็เจอหลุมเดิมๆ ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทั้งๆ ที่เราก็รู้ว่ามันอยู่ตรงนั้น ผมเคยอ่านบทกวีบทหนึ่งที่สะท้อนเรื่องนี้ได้ดีมากๆ ชื่อว่า “อัตชีวประวัติในห้าบท” (Autobiography in Five Chapters) ผู้แต่งคือ Portia Nelson ครับ ซึ่งลุงตี่เองก็เคยอ่านเจอในหนังสือ “The Tibetan Book of Living and Dying” ของ Sogyal Rinpoche ครับ บทกวีนี้กินใจและทำให้เราฉุกคิดได้มากทีเดียว

• บทที่ 1: ผมเดินไปตามถนน/มีหลุมลึกอยู่บนทางเท้า/ผมตกลงไป/ผมหลงทาง… ผมสิ้นหวัง/มันไม่ใช่ความผิดของผม/ใช้เวลานานแสนนานกว่าจะหาทางออกได้
• บทที่ 2: ผมเดินไปตามถนนเส้นเดิม/มีหลุมลึกอยู่บนทางเท้า/ผมแกล้งทำเป็นมองไม่เห็น/ผมตกลงไปอีกครั้ง/ผมไม่อยากเชื่อเลยว่าตัวเองมาอยู่ตรงจุดเดิม/แต่มันไม่ใช่ความผิดของผม/ยังคงใช้เวลานานกว่าจะออกมาได้
• บทที่ 3: ผมเดินไปตามถนนเส้นเดิม/มีหลุมลึกอยู่บนทางเท้า/ผมเห็นมันอยู่ตรงนั้น/ผมก็ยังตกลงไป… มันเป็นนิสัย/ตาผมเปิดอยู่/ผมรู้ว่าผมอยู่ที่ไหน/มันเป็นความผิดของผม/ผมออกมาได้ทันที
• บทที่ 4: ผมเดินไปตามถนนเส้นเดิม/มีหลุมลึกอยู่บนทางเท้า/ผมเดินอ้อมไป
• บทที่ 5: ผมเดินไปตามถนนอีกเส้นหนึ่ง

บทเรียนจากหลุมเดิมๆ ที่เรามักตก

บทกวีนี้สะท้อนภาพชีวิตของเราได้อย่างชัดเจนเลยใช่ไหมครับ? บางครั้งเราก็รู้ว่า ‘หลุม’ นั้นอยู่ตรงไหน รู้ว่าปัญหาแบบนี้เคยเกิดขึ้นแล้ว แต่ด้วยความเคยชิน หรืออาจจะด้วยความประมาท เราก็ยังคงเดินเข้าไปในหลุมนั้นซ้ำๆ สิ่งที่น่าสนใจคือ แต่ละบทแสดงให้เห็นพัฒนาการของการรับรู้และการตอบสนองต่อปัญหา

• การปฏิเสธความรับผิดชอบ: ในตอนแรก เรามักจะโทษสิ่งภายนอก โทษโชคชะตา หรือสถานการณ์ต่างๆ ที่ทำให้เราต้องตกอยู่ในปัญหา
• การแกล้งทำเป็นไม่เห็น: แม้จะเริ่มตระหนัก แต่ก็ยังพยายามหลีกเลี่ยงที่จะเผชิญหน้ากับความจริง พยายามหลอกตัวเองว่ามันจะไม่เกิดขึ้น
• การตระหนักรู้และยอมรับ: จุดเปลี่ยนที่สำคัญคือเมื่อเราเริ่มยอมรับว่าปัญหาที่เกิดขึ้นนั้น ส่วนหนึ่งมาจากตัวเราเอง จากนิสัย หรือการตัดสินใจของเราเอง การยอมรับนี้ทำให้เราสามารถหาทางออกได้เร็วขึ้น
• การหลีกเลี่ยงอย่างมีสติ: เมื่อเราเรียนรู้จากประสบการณ์ เราจะเริ่มรู้จักสังเกตและหลีกเลี่ยงปัญหาเหล่านั้นได้
• การเปลี่ยนเส้นทาง: สุดท้ายแล้ว บทเรียนที่ล้ำค่าที่สุดคือการที่เราสามารถก้าวข้ามปัญหาเดิมๆ ไปได้ ด้วยการเลือกเส้นทางใหม่ เลือกวิธีคิดใหม่ หรือแม้แต่เปลี่ยนทัศนคติในการใช้ชีวิต

การ “หัวเราะ” กับความผิดพลาดของเรา

บางครั้งปัญหาที่ดูเหมือนจะแก้ไขยาก อาจต้องใช้เวลาหลายปีในการคลี่คลาย แต่ถ้าเรามีความตั้งใจที่จะเรียนรู้ และมองมันด้วยความอยากรู้อยากเห็นและสติ เราก็จะพบช่วงเวลาที่เราสามารถก้าวข้ามหลุมนั้นไปได้

เมื่อผมเองลองมองย้อนกลับไปถึงความผิดพลาดบางอย่างที่เคยเกิดขึ้นในชีวิต ผมก็อดอมยิ้มไม่ได้ครับ การได้มองตัวเองในอดีตที่เคยตกลงไปในหลุมเดิมๆ ที่รู้จักดี มันก็ตลกดีเหมือนกันนะ และบางทีนี่แหละครับคือทางออก การที่เราสามารถหัวเราะกับความผิดพลาดของตัวเองได้เร็วขึ้น เพื่อนผมคนหนึ่งเคยบอกว่า “ให้รักความผิดพลาดของเรา” ซึ่งผมเห็นด้วยอย่างยิ่งครับ เพราะการที่เราหัวเราะได้ขณะที่เรากำลังปีนออกมาจากหลุม นั่นหมายความว่าเรากำลังก้าวไปสู่การค้นพบเส้นทางอ้อม หรือที่ดียิ่งกว่านั้นคือ “ถนนอีกเส้นหนึ่ง” ที่จะพาเราไปสู่สิ่งที่ดีกว่าในชีวิต

สรุป

การที่เราเผชิญกับปัญหาเดิมๆ ซ้ำซาก ไม่ได้แปลว่าเราอ่อนแอหรือล้มเหลวครับ แต่มันคือโอกาสให้เราได้เรียนรู้และเติบโต สิ่งสำคัญคือการที่เราต้องมีสติ ตระหนักรู้ และกล้าที่จะยอมรับความผิดพลาดของตัวเอง จากนั้นจึงนำบทเรียนเหล่านั้นมาปรับใช้ เพื่อให้เราสามารถหลีกเลี่ยงหลุมเดิมๆ และกล้าที่จะเดินไปบนถนนเส้นใหม่ที่สดใสกว่าเดิมครับ