เลือกที่จะมีความสุข: บทเรียนเล็กๆ ที่ผมได้เรียนรู้ตอนอายุ 68

เพลงเก่าเพลงหนึ่งชื่อ Don't Worry, Be Happy ของ Bobby McFerrin ร้องง่ายๆ แต่ฝังใจคนทั้งโลก เพราะมันบอกความจริงข้อหนึ่งที่คนมักลืม นั่นคือ ความสุขไม่ได้ซับซ้อนอย่างที่เราคิด

ผมอายุ 68 ปีแล้ว ผ่านมาทั้งวันที่รุ่งเรืองสุดขีดและวันที่แทบล้มทั้งยืนตอนวิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 ถ้าจะมีบทเรียนสักข้อที่ผมอยากส่งต่อ มันคือประโยคนี้ครับ ความสุขส่วนใหญ่เป็นเรื่องที่เราเลือกได้

ความสุขดีต่อใจ และดีต่อกายด้วย

การใช้ชีวิตแบบมองโลกในแง่ดี ยืดหยุ่น ไม่จมกับความทุกข์นานเกินไป เป็นเรื่องที่ดีต่อสุขภาพจิตอย่างชัดเจน งานวิจัยด้านจิตวิทยาเชิงบวกหลายชิ้นพบว่า คนที่มีอารมณ์เชิงบวกและมีความสัมพันธ์ที่ดี มักรับมือกับความเครียดได้ดีกว่า

ผมอยากพูดตรงๆ ตรงนี้ว่า ผมเคยได้ยินคำเคลมว่า "ความเครียดทำให้เป็นมะเร็ง" หรือ "ความสุขป้องกันโรคร้ายได้" อันนี้ เกินจริงไปครับ หลักฐานทางการแพทย์ในปัจจุบันยังไม่ยืนยันว่าความเครียดเป็นสาเหตุโดยตรงของมะเร็ง สิ่งที่พูดได้อย่างมั่นใจคือ ความเครียดเรื้อรังส่งผลเสียต่อการนอน ความดัน และหัวใจ ส่วนใจที่สงบช่วยให้เราดูแลตัวเองได้ดีขึ้นเท่านั้นเอง ไม่ใช่ยาวิเศษ

เริ่มจากความรู้สึกขอบคุณ

ข้อแรกที่ผมทำทุกวันคือ รู้จักขอบคุณ เรามีอะไรให้ขอบคุณมากกว่าที่คิด ขอบคุณคนขับแท็กซี่ที่พาถึงบ้านปลอดภัย ขอบคุณคนทำกับข้าวมื้ออร่อย ขอบคุณที่วันนี้ยังตื่นมาหายใจได้ ความรู้สึกขอบคุณเล็กๆ พวกนี้แหละครับ ที่ค่อยๆ เปลี่ยนสายตาที่เรามองโลก

เลือกสิ่งที่ป้อนเข้าหัวใจ

• ลดข่าวร้ายลงบ้าง ข่าวส่วนใหญ่ที่เราเสพเป็นข่าวไม่ดี การเริ่มเช้าด้วยข่าวร้ายไม่ค่อยช่วยอะไร ลองเว้นสักช่วง แล้วดูว่าใจเบาขึ้นไหม
• หัวเราะให้เต็มที่ทุกวัน เจอเรื่องตลกก็เล่าให้คนที่บ้านฟัง เสียงหัวเราะอาจไม่ใช่ "ยา" อย่างที่คำพูดเก่าว่าไว้ แต่มันช่วยคลายเครียดได้จริงครับ
• อยู่กับความสัมพันธ์ที่ดี คนเราต่างกัน ยอมรับคนอย่างที่เขาเป็น เลี่ยงการทะเลาะที่ไม่จำเป็น และปล่อยวางความขุ่นเคืองเก่าๆ ลง ความสัมพันธ์คือรากของความสุขที่ยั่งยืนที่สุด

ลงมือทำในสิ่งที่มีคุณค่า

อีกด้านหนึ่งของความสุขคือการได้ทำ ได้เติบโต ผมพบว่าสามอย่างนี้ช่วยผมได้มากตอนวัยเกษียณ

• เรียนรู้สิ่งใหม่ทุกวัน ตอนนี้ผมยังใช้ AI สร้างงานอยู่เลยครับ การเรียนรู้ทำให้โลกกว้างขึ้นและทำให้เราไม่รู้สึกแก่
• ทำงานที่รู้สึกว่ามีความหมาย การทำอะไรจนสำเร็จ ให้ความรู้สึกว่าเรายังมีคุณค่า เลือกทำสิ่งที่คุ้มค่ากับเวลาของเรา
• ขยับร่างกาย เดิน วิ่งเหยาะ หรือทำสวน ร่างกายเราถูกสร้างมาให้เคลื่อนไหว ยิ่งขยับยิ่งรู้สึกมีชีวิต

และถ้าใครมีที่ยึดเหนี่ยวทางศาสนา การสวดมนต์ ทำสมาธิ หรือร่วมกิจกรรมกับหมู่คณะ ก็ช่วยให้ใจสงบได้เช่นกัน

เมื่อไหร่ที่ทุกข์หนักจนแทบทน ให้จำไว้ว่า สิ่งเดียวที่ไม่เคยเปลี่ยนในชีวิตคือ "ความเปลี่ยนแปลง" วันที่แย่ที่สุดก็จะผ่านไป เหมือนวันดีๆ ที่ผ่านมาแล้ว

สรุป

ความสุขไม่ได้ซ่อนอยู่ที่ไหนไกล มันอยู่ในตัวเราทุกคน สิ่งที่ต้องทำคือค่อยๆ เพิ่มมันขึ้นทีละนิดในแต่ละวัน ด้วยความรู้สึกขอบคุณ การเลือกสิ่งที่เสพ ความสัมพันธ์ที่ดี และการได้ลงมือทำสิ่งที่มีคุณค่า

ข้อคิดส่งท้าย: ถ้าใจยังหนักอยู่นานเกินไป หรือรู้สึกเศร้าจนกระทบชีวิตประจำวัน อย่าฝืนสู้คนเดียวนะครับ การปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการดูแลตัวเองอย่างฉลาด ส่วนความสุขในวันธรรมดาๆ นั้น เริ่มได้เลยวันนี้ เพียงแค่เราตัดสินใจว่าจะเลือกมัน