เมื่อใจเต็มไปด้วยความกังวล: วิธีดูแลใจเบื้องต้น และรู้ว่าเมื่อไรควรพบผู้เชี่ยวชาญ

ผมอายุ 68 ปีแล้วครับ ผ่านชีวิตมาเยอะ ทั้งช่วงรุ่งเรืองในสายหลักทรัพย์ และช่วงที่แทบล้มทั้งยืนตอนวิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 สิ่งหนึ่งที่ผมเรียนรู้คือ ความวิตกกังวลไม่ใช่ศัตรู มันเป็นเพื่อนที่คอยเตือนเราให้ระวังตัว แต่ถ้าปล่อยให้มันครองใจนานเกินไป มันก็ทำให้เรานอนไม่หลับ กินไม่ลง และเหนื่อยล้าไปทั้งวันได้เหมือนกัน

วันนี้ผมอยากคุยกับทุกคนแบบเพื่อนคุยกัน เรื่องการดูแลใจตัวเองยามที่ความกังวลมาเยือน และที่สำคัญที่สุด คือการรู้จักว่าเมื่อไรที่เราควรยกมือขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ

ความวิตกกังวลเป็นเรื่องปกติ แต่ก็มีขีดจำกัด

ก่อนสอบ ก่อนขึ้นพูดบนเวที หรือก่อนตัดสินใจเรื่องใหญ่ ใจเต้นแรง มือสั่น นั่นเป็นเรื่องธรรมชาติครับ ความกังวลระดับพอดีช่วยให้เราตื่นตัวและเตรียมตัวได้ดีขึ้นด้วยซ้ำ

แต่เมื่อความกังวลนั้นเกิดขึ้นบ่อยเกินไป นานเกินไป หรือกังวลทั้งที่ไม่มีเหตุให้ต้องกังวล จนกระทบชีวิตประจำวัน อันนี้แหละที่เราต้องหันมาดูแลใจตัวเองอย่างจริงจัง ผมขอย้ำตรงนี้ว่า ความวิตกกังวลที่รบกวนชีวิตไม่ใช่ความอ่อนแอ และไม่ใช่เรื่องน่าอาย มันคือสิ่งที่ดูแลได้ เหมือนที่เราดูแลร่างกายเวลาไม่สบาย

วิธีดูแลใจเบื้องต้นที่ผมอยากชวนลอง

สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่ยาวิเศษ และไม่ได้แทนการรักษาของแพทย์ แต่เป็นวิธีง่ายๆ ที่ช่วยให้ใจผ่อนคลายลงได้ ในแต่ละวัน

• หายใจช้าๆ ลึกๆ — เวลาใจว้าวุ่น ลองหายใจเข้าลึกๆ นับ 4 กลั้นไว้นับ 4 แล้วผ่อนออกช้าๆ นับ 6 ทำสัก 2-3 นาที ร่างกายจะค่อยๆ สงบลง
• ขยับร่างกาย — เดินเล่น รดน้ำต้นไม้ หรือออกกำลังเบาๆ การเคลื่อนไหวช่วยให้เราหลุดจากวังวนความคิด
• นอนให้พอ — การอดนอนทำให้ใจเปราะบางกว่าเดิม พยายามเข้านอนเป็นเวลา ลดจอมือถือก่อนนอน
• เขียนความกังวลออกมา — จดสิ่งที่กังวลลงกระดาษ บางทีพอเห็นเป็นตัวอักษร เราจะพบว่ามันไม่ได้ใหญ่อย่างที่ใจคิด
• พูดกับคนที่ไว้ใจ — อย่าเก็บไว้คนเดียว การได้ระบายกับคนที่รับฟังเราจริงๆ ช่วยได้มากกว่าที่คิด

ความกังวลก็เหมือนเมฆฝนครับ มันมาแล้วก็ผ่านไป หน้าที่ของเราคือไม่ปล่อยให้มันบดบังท้องฟ้าทั้งวัน

สัญญาณที่บอกว่าถึงเวลาปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ตรงนี้สำคัญที่สุด และผมขอพูดตรงๆ ว่า การดูแลใจเบื้องต้นด้วยตัวเองมีขีดจำกัด ถ้าคุณมีอาการเหล่านี้ กรุณาไปพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยา อย่ารอ อย่าคิดว่าเดี๋ยวก็หายเอง

• กังวลหรือเศร้าติดต่อกันเป็นสัปดาห์ๆ จนทำงานหรือใช้ชีวิตปกติไม่ได้
• นอนไม่หลับเรื้อรัง หรือเบื่ออาหาร น้ำหนักเปลี่ยนแปลงมาก
• มีอาการตื่นตระหนกรุนแรง ใจสั่น หายใจไม่ทัน โดยไม่มีสาเหตุ
• รู้สึกสิ้นหวัง ไม่อยากมีชีวิตอยู่ หรือคิดทำร้ายตัวเอง

ข้อสุดท้ายนี้ ถ้าเกิดขึ้น ขอให้ขอความช่วยเหลือทันที โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง) หรือให้คนใกล้ตัวพาไปโรงพยาบาล การเข้าพบผู้เชี่ยวชาญไม่ใช่เรื่องน่าอาย มันคือความกล้าหาญที่จะดูแลตัวเอง

ผมอยากบอกไว้ตรงนี้ชัดๆ ว่า อาการทางใจแต่ละคนไม่เหมือนกัน มีทั้งแบบเบาและแบบที่ต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด มีแต่แพทย์และนักจิตวิทยาเท่านั้นที่ประเมินและวางแนวทางดูแลที่เหมาะกับแต่ละคนได้ อย่าซื้อยากินเอง และอย่าเชื่อคำโฆษณาที่อวดอ้างว่ารักษาให้หายขาดง่ายๆ

สรุป

ความวิตกกังวลเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต เราดูแลใจตัวเองเบื้องต้นได้ด้วยการหายใจให้ช้าลง ขยับร่างกาย นอนให้พอ และพูดคุยกับคนที่ไว้ใจ สิ่งเหล่านี้ช่วยผ่อนคลายและบรรเทาได้ แต่ไม่ได้แทนการรักษาของผู้เชี่ยวชาญ เมื่ออาการหนักหรือยาวนานเกินกว่าจะรับไหว การไปพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาคือทางที่ถูกต้องที่สุด

ข้อคิดส่งท้าย

ผมผ่านวันที่มืดมนมาแล้วครับ และผมเรียนรู้ว่า การยอมขอความช่วยเหลือไม่ใช่ความพ่ายแพ้ แต่คือจุดเริ่มต้นของการลุกขึ้นใหม่ ใจของเรามีค่าเกินกว่าจะปล่อยให้เผชิญความทุกข์เพียงลำพัง ดูแลมันเถอะครับ เหมือนที่เราดูแลคนที่เรารัก