ก้าวข้ามหลุมเดิม: บทเรียนชีวิตที่ต้องเรียนรู้ซ้ำๆ

เคยไหมครับที่รู้สึกว่าเจอเรื่องเดิมๆ?

ในวัย 68 ปีอย่างผมที่ผ่านร้อนผ่านหนาวมามาก โดยเฉพาะช่วงต้มยำกุ้งปี 2540 ที่เป็นบทเรียนสำคัญของชีวิต ผมมักจะย้อนคิดถึงเรื่องราวต่างๆ ที่ผ่านมา และสังเกตเห็นว่าบางครั้งชีวิตก็เหมือนการที่เราต้องเผชิญหน้ากับอุปสรรคเดิมๆ ซ้ำแล้วซ้ำเล่า

สถานการณ์อาจจะแตกต่างออกไป ผู้คนรอบข้างอาจจะไม่เหมือนเดิม แต่ความรู้สึกที่เกิดขึ้น ปัญหาที่ต้องแก้ไข มันกลับคล้ายคลึงกันอย่างน่าประหลาดใจ จนบางครั้งอดคิดไม่ได้ว่า “เฮ้ย! นี่เราเคยมาอยู่ตรงนี้แล้วนี่นา ทำไมถึงกลับมาที่เดิมได้อีก?”

บทกวีที่สะท้อนชีวิต

ผมเคยอ่านบทกวีบทหนึ่งที่ชื่อว่า “อัตชีวประวัติในห้าบท” (Autobiography in Five Chapters) ซึ่งได้มาจากหนังสือ “The Tibetan Book of Living and Dying” ของ Sogyal Rinpoche บทกวีนี้กินใจผมมาก และผมเชื่อว่ามันน่าจะสะท้อนความรู้สึกของใครหลายๆ คนได้ดีทีเดียวครับ

• บทที่ 1: ผมเดินไปตามถนน มีหลุมลึกอยู่บนทางเท้า ผมตกลงไป ผมหลงทาง… ผมสิ้นหวัง มันไม่ใช่ความผิดของผม มันใช้เวลานานมากเพื่อหาทางออก
• บทที่ 2: ผมเดินไปตามถนนเส้นเดิม มีหลุมลึกอยู่บนทางเท้า ผมแกล้งทำเป็นไม่เห็น ผมตกลงไปอีกครั้ง ผมไม่อยากเชื่อเลยว่าผมมาอยู่ที่เดิม แต่ก็ไม่ใช่ความผิดของผม มันยังคงใช้เวลานานมากเพื่อหาทางออก
• บทที่ 3: ผมเดินไปตามถนนเส้นเดิม มีหลุมลึกอยู่บนทางเท้า ผมเห็นมันอยู่ตรงนั้น ผมก็ยังตกลงไป… มันเป็นนิสัย ตาของผมเปิดอยู่ ผมรู้ว่าผมอยู่ที่ไหน มันเป็นความผิดของผม ผมออกมาได้ทันที
• บทที่ 4: ผมเดินไปตามถนนเส้นเดิม มีหลุมลึกอยู่บนทางเท้า ผมเดินอ้อมมันไป
• บทที่ 5: ผมเดินไปตามถนนอีกเส้นหนึ่ง

เรียนรู้จากความผิดพลาด

บทกวีนี้ทำให้ผมนึกถึงช่วงที่ผมยังเป็นผู้บริหารการเงิน ผมต้องตัดสินใจหลายอย่างที่ส่งผลกระทบต่อทั้งองค์กรและชีวิตส่วนตัว บางครั้งผมก็ทำผิดพลาด แต่สิ่งที่สำคัญคือการเรียนรู้จากมัน

การที่เราตกลงไปในหลุมเดิมซ้ำแล้วซ้ำเล่า อาจเป็นเพราะเรายังไม่ได้เรียนรู้บทเรียนที่แท้จริงจากความผิดพลาดครั้งก่อนๆ เราอาจจะโทษสถานการณ์ โทษคนอื่น หรือแม้กระทั่งโทษโชคชะตา แต่ไม่เคยโทษตัวเอง หรือไม่เคยพิจารณาอย่างจริงจังว่าอะไรคือสาเหตุที่แท้จริง

ก้าวข้ามหลุมเดิม

สำหรับผมแล้ว การก้าวข้ามหลุมเดิมๆ ในชีวิตไม่ได้หมายถึงการที่เราจะไม่เคยทำผิดพลาดอีกเลย แต่หมายถึงการที่เราจะเรียนรู้ที่จะสังเกต รู้จักหยุดคิด และเปลี่ยนวิธีการรับมือกับปัญหา

• ตระหนักรู้: สิ่งแรกคือการที่เราต้องตระหนักรู้ว่าเรากำลังจะเดินไปสู่หลุมเดิมๆ อีกครั้ง เหมือนในบทที่ 3 ที่ตัวละครเห็นหลุมแล้ว แต่ก็ยังตกลงไปเพราะเป็นนิสัย การตระหนักรู้คือจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลง
• หยุดและคิด: เมื่อเราเริ่มรู้สึกว่าสถานการณ์คล้ายเดิม ให้ลองหยุดคิด ทบทวนว่าครั้งที่แล้วเกิดอะไรขึ้น เราทำอะไรไปบ้าง และผลลัพธ์เป็นอย่างไร
• เปลี่ยนมุมมอง: บางครั้งการเปลี่ยนมุมมองก็ช่วยได้มาก ลองมองปัญหาจากมุมอื่น ลองถามความคิดเห็นจากคนที่คุณไว้ใจ
• ยอมรับและให้อภัย: สิ่งสำคัญคือการยอมรับว่าเราทำผิดพลาดได้ และให้อภัยตัวเอง การจมอยู่กับความรู้สึกผิดหรือโกรธตัวเองไม่ได้ช่วยอะไร มีแต่จะทำให้เราติดอยู่ในหลุมนั้นนานขึ้น
• หาวิธีใหม่: เมื่อตระหนักรู้แล้ว ก็ถึงเวลาที่จะหาวิธีใหม่ๆ ในการจัดการกับปัญหา หรืออาจจะถึงขั้น “เดินไปตามถนนอีกเส้นหนึ่ง” เหมือนในบทที่ 5 คือการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิต หรือทิศทางไปเลย

บทสรุป: หัวเราะให้กับความผิดพลาด

ผมเชื่อว่าหลายๆ ปัญหาในชีวิตที่เราต้องเผชิญซ้ำๆ นั้น ต้องใช้เวลาและการสังเกตอย่างจริงจัง แต่ถ้าเราเปิดใจ และมองด้วยความอยากรู้อยากเห็น เราจะพบช่วงเวลาที่เราสามารถก้าวข้ามหลุมนั้นไปได้จริงๆ

เมื่อผมนึกถึงความผิดพลาดในอดีต บางครั้งผมก็อดอมยิ้มไม่ได้ การที่เราสามารถหัวเราะให้กับความผิดพลาดของตัวเองได้ นั่นอาจจะเป็นทางออกที่ดีที่สุดทางหนึ่ง เหมือนที่เพื่อนผมเคยบอกว่า “รักความผิดพลาดของเรา” ผมเคยได้ยินมาว่าในที่สุดแล้วเราทุกคนจะหัวเราะให้กับความผิดพลาดทั้งหมดของเราเอง เคล็ดลับคือการหัวเราะให้เร็วขึ้น

เมื่อเราสามารถหัวเราะได้ในขณะที่กำลังปีนออกจากหลุม นั่นหมายความว่าเรากำลังค้นพบเส้นทางที่จะเดินอ้อมมัน หรือดีไปกว่านั้น คือการพบถนนสายใหม่ที่พาเราไปสู่สิ่งที่ดีกว่าเดิมครับ