โยคะสูตรของปตัญชลี แปดขั้นสู่ความสงบที่มากกว่าแค่ท่าทาง

เวลาพูดถึงโยคะ คนมักนึกถึงแค่ท่าทางกับการยืดเส้น แต่พอผมได้อ่านเรื่อง "โยคะสูตรของปตัญชลี" (Patanjali's Yoga Sutras) ผมถึงเข้าใจว่าแท้จริงแล้วโยคะเป็น วิถีชีวิต ไม่ใช่แค่การออกกำลังกาย วันนี้ผมอยากแบ่งปันแนวคิดนี้ที่ผมว่าใช้ได้ดีกับชีวิตประจำวันของเราทุกคน

โยคะไม่ได้มีแค่ท่ากับสมาธิ

โยคะสูตรของปตัญชลีถือเป็นตำราที่ทรงอิทธิพลที่สุดเล่มหนึ่งเรื่องโยคะ มันนิยามโยคะว่าคือ การรวมจิตให้จดจ่ออยู่กับสิ่งเดียว โดยไม่วอกแวกไปกับสิ่งอื่น และบอกว่าโยคะเป็นเส้นทางแห่งการดำเนินชีวิต โดยวางไว้เป็น แปดขั้น สู่การตื่นรู้

แปดขั้นของโยคะ

ผมขอสรุปให้เข้าใจง่ายๆ ตามลำดับนะครับ

• ยมะ (Yamas) คือหลักศีลธรรมต่อผู้อื่น เช่น ไม่โกหก ไม่ลักขโมย ไม่โลภ ไม่เบียดเบียนสิ่งมีชีวิต และรู้จักพอประมาณ
• นิยมะ (Niyamas) คือท่าทีต่อตัวเอง เช่น ความสะอาด ความสงบ ความศรัทธา และการยอมรับข้อจำกัดของตน
• อาสนะ (Asanas) คือการฝึกท่าทาง จัดร่างกายพร้อมกับลมหายใจ เพื่อให้ตื่นรู้และผ่อนคลายไปพร้อมกัน
• ปราณายามะ (Pranayama) คือการควบคุมลมหายใจ ช่วยเรื่องสมาธิและสร้างสมดุลให้กายใจ
• ปรัตยาหาระ (Pratyahara) คือการผ่อนคลายประสาทสัมผัส ไม่ให้สิ่งรบกวนภายนอกมากวนใจ
• ธารณา (Dharana) คือสมาธิ การจดจ่อจิตไปที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างมั่นคง
• ธยานะ (Dhyana) คือการเพ่งพินิจ พัฒนาความเข้าใจในสิ่งที่เรากำลังใคร่ครวญ
• สมาธิ (Samadhi) คือขั้นสูงสุด การรู้แจ้งในตัวตนที่แท้จริง

ทำไมผมถึงชอบแนวคิดนี้

สิ่งที่ผมประทับใจคือ แปดขั้นนี้ไม่ได้เริ่มที่ท่าทางเลย แต่เริ่มที่ ความประพฤติและใจของเรา ก่อน มันบอกเราว่าก่อนจะไปฝึกท่ายากๆ ให้เริ่มจากการเป็นคนดี ซื่อสัตย์ รู้จักพอ และดูแลใจตัวเองก่อน ผมว่านี่คือปัญญาที่ลึกซึ้งมาก เพราะชีวิตที่สงบสุขไม่ได้เริ่มจากภายนอก แต่เริ่มจากภายในของเราเอง

แนวคิดนี้ใช้ได้กับทุกคน ไม่ว่าคุณจะฝึกโยคะจริงจังหรือไม่ก็ตาม การฝึกซื่อสัตย์ รู้จักพอประมาณ และฝึกจิตให้จดจ่อ ล้วนทำให้ชีวิตเบาขึ้นและมีความสุขขึ้น

สรุป

โยคะสูตรของปตัญชลีสอนว่าโยคะคือวิถีชีวิตที่มีแปดขั้น ตั้งแต่ศีลธรรม การดูแลตัวเอง ท่าทาง ลมหายใจ ไปจนถึงสมาธิขั้นสูงสุด ท่าทางเป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น

ข้อคิดส่งท้าย: เราไม่จำเป็นต้องเป็นนักโยคะถึงจะนำปัญญานี้มาใช้ได้ ลองเริ่มจากขั้นแรกง่ายๆ คือเป็นคนซื่อสัตย์ รู้จักพอ และดูแลใจตัวเองในทุกวัน แค่นี้ชีวิตก็สงบขึ้นได้แล้วครับ