สิ่งที่เราควบคุมได้กับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ บทเรียนที่ชีวิตจริงสอนเราเรื่องนี้

ก้าวแรก: ทำความเข้าใจธรรมชาติของสิ่งที่เราเผชิญ

สวัสดีครับทุกท่าน วันนี้ผมอยากจะชวนคุยเรื่องที่อาจจะฟังดูเป็นปรัชญาหนักๆ แต่เชื่อเถอะครับว่ามันใกล้ตัวเราทุกคน และเป็นสิ่งที่ชีวิตจริงสอนผมมาตลอด นั่นคือเรื่องของ “สิ่งที่เราควบคุมได้” กับ “สิ่งที่เราควบคุมไม่ได้”

ตอนหนุ่มๆ ผมอาจจะเคยคิดว่าตัวเองสามารถกำหนดทุกอย่างในชีวิตได้ดั่งใจ แต่พออายุมากขึ้น ผ่านร้อนผ่านหนาวมาหลายสิบปี โดยเฉพาะช่วงวิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 ที่หลายคนคงจำได้ดี มันทำให้ผมเห็นแจ้งเลยว่ามีอะไรหลายอย่างที่เราพยายามแทบตายก็ไม่สามารถเปลี่ยนได้ ส่วนสิ่งที่เรา ‘คิด’ ว่าควบคุมไม่ได้ บางทีมันกลับอยู่ในมือเรามากกว่าที่คิด

การเข้าใจและแยกแยะสองสิ่งนี้ได้ ไม่ใช่แค่เรื่องของการปลงนะครับ แต่มันคือการที่เราจะได้ใช้พลังงานชีวิตไปในทิศทางที่ถูกที่ควร ไม่ต้องเปลืองแรงกับสิ่งที่มันไม่เกิดประโยชน์ และหันมาโฟกัสกับสิ่งที่สร้างความเปลี่ยนแปลงให้ชีวิตเราได้จริงๆ

สิ่งที่อยู่ในกำมือเรา: เราเลือกที่จะทำอะไรได้บ้าง

มาดูกันครับว่าอะไรบ้างที่ชีวิตสอนว่าเราควบคุมได้จริงๆ สิ่งเหล่านี้มักจะเกี่ยวข้องกับการตัดสินใจ การกระทำ และทัศนคติของเราเอง

• ทัศนคติและการตอบสนอง: นี่คือสิ่งสำคัญที่สุดครับ ไม่ว่าสถานการณ์ภายนอกจะเลวร้ายแค่ไหน เราเลือกได้เสมอว่าจะมองมันอย่างไร และจะตอบสนองต่อมันอย่างไร เช่น เมื่อเจอปัญหารถติดบนถนน เราจะหงุดหงิดโวยวาย หรือจะเปิดพอดแคสต์ฟังเพลินๆ ระหว่างรอ
• ความพยายามและความมุ่งมั่น: เรื่องงาน เรื่องสุขภาพ หรือแม้แต่เรื่องการเงิน เราควบคุมระดับความพยายามของเราได้ เราเลือกที่จะเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ หรือออมเงินอย่างมีวินัย
• คำพูดและการกระทำของเรา: เราเลือกได้ว่าจะพูดอะไร จะทำอะไรกับคนรอบข้าง ไม่ว่าจะเป็นคนในครอบครัว เพื่อนร่วมงาน หรือแม้แต่กับคนแปลกหน้า การมีเมตตา การช่วยเหลือผู้อื่น สิ่งเหล่านี้ล้วนอยู่ในความควบคุมของเรา
• การดูแลสุขภาพกายและใจ: เราเลือกที่จะกินอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกาย พักผ่อนให้เพียงพอ และฝึกการทำสมาธิ หรือหาเวลาไปวัดเพื่อสงบจิตใจ สิ่งเหล่านี้ส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพชีวิตของเรา

สิ่งเหล่านี้ดูเหมือนเป็นเรื่องเล็กๆ นะครับ แต่ถ้าเราทำได้อย่างสม่ำเสมอ มันจะสร้างความแตกต่างให้กับชีวิตได้อย่างมหาศาล

สิ่งที่อยู่เหนือการควบคุม: สิ่งที่เราต้องยอมรับ

ในทางกลับกัน ก็มีสิ่งที่เราควบคุมไม่ได้เลย ไม่ว่าจะพยายามแค่ไหนก็ตาม สิ่งเหล่านี้มักจะเป็นปัจจัยภายนอก หรือเหตุการณ์ที่ไม่คาดฝัน

• สภาพอากาศ: เราจะบ่นเรื่องแดดร้อน ฝนตกแค่ไหน มันก็ไม่เปลี่ยนแปลง เราทำได้แค่เตรียมตัวให้พร้อม เช่น พกร่ม หรือใส่เสื้อกันฝน
• ความคิดเห็นและการกระทำของผู้อื่น: เราไม่สามารถบังคับให้ใครคิดหรือทำตามที่เราต้องการได้ แม้แต่คนในครอบครัว เราทำได้แค่เสนอแนะ ให้กำลังใจ หรือแสดงความรัก
• เศรษฐกิจและการเมือง: แม้เราจะได้รับผลกระทบจากสิ่งเหล่านี้ แต่เราไม่สามารถควบคุมทิศทางของมันได้โดยตรง เราทำได้แค่ปรับตัว วางแผนการเงินให้รัดกุม หรือติดตามข่าวสารเพื่อเตรียมพร้อม
• การเจ็บป่วยและอายุขัย: แม้เราจะดูแลสุขภาพดีแค่ไหน วันหนึ่งร่างกายก็ต้องเสื่อมถอยไปตามกาลเวลา และความเจ็บป่วยก็เป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เราทำได้แค่ดูแลตัวเองให้ดีที่สุด และยอมรับความจริงเมื่อมันมาถึง

การทำความเข้าใจว่าสิ่งเหล่านี้อยู่เหนือการควบคุมของเรา จะช่วยให้เราปล่อยวาง ไม่แบกภาระที่ไม่จำเป็น และไม่จมอยู่กับความผิดหวังในสิ่งที่เปลี่ยนไม่ได้

บทสรุป: ความสุขอยู่ที่การเลือกวางพลังงานให้ถูกที่

ตลอดชีวิตที่ผ่านมา ผมเรียนรู้ว่าความสุขที่แท้จริง ไม่ได้อยู่ที่การสามารถควบคุมทุกสิ่งทุกอย่างได้ตามใจปรารถนา แต่มันอยู่ที่การรู้ว่าอะไรคือสิ่งที่เราควบคุมได้ และอะไรคือสิ่งที่เราควบคุมไม่ได้ เมื่อเราแยกแยะได้ เราจะสามารถวางพลังงานของเราได้อย่างถูกที่ถูกทาง

สิ่งที่เราควบคุมได้ จงลงมือทำอย่างเต็มที่ด้วยความตั้งใจ ส่วนสิ่งที่เราควบคุมไม่ได้ จงเรียนรู้ที่จะยอมรับ ปล่อยวาง และปรับตัวให้เข้ากับมัน การทำเช่นนี้จะช่วยให้จิตใจของเราสงบขึ้น ไม่ต้องเหนื่อยล้าไปกับความกังวลที่ไร้ประโยชน์ และมีพื้นที่เหลือพอสำหรับความสุขและความเบิกบานในชีวิตจริงครับ