เลี้ยงลูกให้เป็น 'เด็กเซน' ในแบบฉบับลุงตี่: ค้นพบศักยภาพจากภายใน

การเลี้ยงลูกแบบ 'เด็กเซน' คืออะไร?

ในฐานะที่ผมเองก็ผ่านยุคสมัยมาหลายรูปแบบ เห็นการเปลี่ยนแปลงทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และแน่นอนว่ารวมถึงวิธีการเลี้ยงดูบุตรหลานด้วย สมัยก่อนเราอาจจะเน้นการสั่งสอน การกำหนดทิศทาง แต่พอมาถึงวันนี้ที่โลกหมุนเร็วขึ้น การค้นพบศักยภาพจากภายในของลูกกลับกลายเป็นสิ่งสำคัญที่หลายคนมองหา

คำว่า 'เด็กเซน' ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงการต้องไปฝึกสมาธิหรือนั่งวิปัสสนาอะไรที่ซับซ้อนนะครับ แต่เป็นแนวคิดที่เรียบง่ายและเป็นธรรมชาติ นั่นคือการเลี้ยงลูกให้เติบโตมาอย่างมีความสุข มีสุขภาพจิตที่ดี สามารถแสดงออกถึงความเป็นตัวเองได้อย่างเต็มที่ มีความอยากรู้อยากเห็นในชีวิต หัวเราะได้เมื่อมีความสุข ร้องไห้ได้เมื่อเสียใจ ไม่ต้องกลัวผลลัพธ์จากการกระทำมากเกินไป และที่สำคัญคือ มีความมั่นคงทางอารมณ์ สามารถรับมือกับแรงกดดันต่างๆ ได้

จริงๆ แล้ว การฝึกฝนในแนวทางของเซนหลายครั้งก็สอนให้เรากลับไปเป็นเหมือนเด็กอีกครั้ง ไม่ใช่เด็กที่เอาแต่ใจ แต่เป็นเด็กที่มีความบริสุทธิ์ มีสัญชาตญาณ มีความอยากรู้อยากเห็น และสามารถมีความสุขกับสิ่งเล็กๆ น้อยๆ รอบตัวได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่พวกเราทุกคนมีมาตั้งแต่เกิดนั่นแหละครับ

ก้าวแรกสู่การเลี้ยงลูกแบบ 'เด็กเซน'

การจะเลี้ยงลูกให้เป็น 'เด็กเซน' นั้น มีหลักการพื้นฐานที่อาจจะแตกต่างจากสิ่งที่เราเคยถูกปลูกฝังมาบ้าง แต่รับรองว่าไม่ยากเกินไปครับ

• เคารพในปัญญาและพรสวรรค์ตามธรรมชาติของลูก: หลายครั้งที่เรามักจะรู้สึกว่าต้องคอยเติมเต็มข้อมูล ความรู้ ทักษะ หรือกำหนดทิศทางให้ลูกตลอดเวลา ตั้งแต่เกิดเราก็อยากจะ 'ปั้น' ลูกให้เดินไปในทางที่เราคิดว่าดี เพื่อให้เขาเติบโตมาเป็นผู้ใหญ่ที่ประสบความสำเร็จตามค่านิยมของเรา แต่เราไม่เคยหยุดตั้งคำถามเลยว่า ค่านิยมเหล่านั้นส่งผลต่อชีวิตเราอย่างไร เรามีความสุขและเติมเต็มแค่ไหน

เด็กทุกคนมีปัญญา มีจังหวะชีวิต มีความอยากรู้อยากเห็น และความสามารถในการแสดงออกถึงสิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับพวกเขามาตั้งแต่เกิด หน้าที่ของเราในฐานะผู้ปกครองคือการสร้างสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยความรักและปลอดภัย เพื่อให้ทั้งเราและลูกได้ค้นพบว่าพวกเขาเป็นใคร การเลี้ยงลูกก็เหมือนการฝึกฝนเซนครับ เป็นกระบวนการของการค้นพบ เราต้องให้ลูกเป็นผู้นำ ไม่ใช่การที่เราไปกำหนดหรือยัดเยียดสิ่งต่างๆ ให้กับพวกเขา

เมื่อลูกรู้สึกว่าได้รับการเคารพอย่างลึกซึ้ง สิ่งที่ดีที่สุดและเป็นธรรมชาติที่สุดในตัวเขาก็จะปรากฏออกมาได้อย่างง่ายดาย สติปัญญาและความสามารถทั้งหมดของเขาก็จะถูกนำมาใช้ได้อย่างเต็มที่ เด็กแบบนี้จะไม่ก้าวร้าว ไม่วอกแวก และไม่เต็มไปด้วยความกลัวนานาชนิดครับ เมื่อธรรมชาติพื้นฐานของสิ่งมีชีวิตไม่ถูกรบกวน มันก็จะถูกเสริมพลังให้ทำงานได้อย่างดีที่สุด

• อย่าเปรียบเทียบลูกกับคนอื่น: การทำตามกันและการแข่งขันกลายเป็นค่านิยมที่แพร่หลายในสังคมไทยไปแล้ว และสิ่งนี้เองที่สร้างผลเสียอย่างร้ายแรงทั้งกับพ่อแม่และตัวเด็กเอง การเปรียบเทียบพัฒนาการ คะแนน หรือความสามารถของลูกกับเด็กคนอื่น ไม่ได้บอกอะไรเราเลยว่าเขาเป็นใคร หรือเขาจะใช้ชีวิตของเขาอย่างไร

จำไว้ว่า การที่แตกต่างไม่ได้หมายความว่าดีกว่าหรือแย่กว่านะครับ ในสวนหนึ่งสวน เราต้องการต้นไม้และดอกไม้หลายชนิด ต้นแอปเปิลที่ดีที่สุดก็จะให้แอปเปิลที่ดีที่สุด อย่าไปบังคับให้มันออกลูกเป็นแพร์เลยครับ ไม่เพียงแต่จะทำให้การเติบโตของมันบิดเบี้ยวเท่านั้น แต่ยังทำให้ต้นแอปเปิลเศร้าอีกด้วย สวนที่มีดอกไม้เพียงชนิดเดียวก็คงจะน่าเบื่อแย่ จริงไหมครับ? เช่นเดียวกับที่เราต้องการดอกกุหลาบ ทิวลิป ลิลลี่ ฯลฯ เพื่อให้สวนสมบูรณ์ เราก็ต้องการเด็กที่แตกต่างกันหลากหลายรูปแบบเพื่อสร้างโลกที่สมบูรณ์เช่นกัน

• อนุญาตให้ลูกได้แสดงความเป็นตัวเอง: มีข้อจำกัดมากมายที่ถูกวางไว้ว่าเด็กควรจะแสดงออกอย่างไร มีความต้องการให้สุภาพ ควบคุมอารมณ์ และมีการตำหนิควบคู่ไปกับแนวคิดที่ว่าความคิดและความรู้สึกบางอย่างเป็นสิ่งไม่ดี ไม่ควรแสดงออก สิ่งนี้ทำให้เด็กรู้สึกว่าบางส่วนในตัวพวกเขาไม่ดีและไม่เป็นที่ยอมรับ ซึ่งจะทำให้ส่วนเหล่านั้นถูกเก็บกดไว้ และกลายเป็นต้นเหตุของอาการต่างๆ ในอนาคตได้ครับ

ช่วยลูกหาวิธีสื่อสารและแสดงออกถึงสิ่งที่เขากำลังเผชิญอยู่ ไม่ว่าจะเป็นทางคำพูด เพลง ศิลปะ การเล่น การเต้นรำ หรือแม้แต่การปลูกดอกไม้ครับ ให้แน่ใจว่าคุณพ่อคุณแม่หาวิธีที่จะทำให้ลูกรู้ว่าคุณรับฟังสิ่งที่เขาต้องการจะพูดจริงๆ แล้วความภาคภูมิใจในตัวเองของลูกก็จะเติบโตขึ้นตามไปด้วย

สรุป

การเลี้ยงลูกแบบ 'เด็กเซน' คือการกลับไปสู่ความเรียบง่ายและเคารพในธรรมชาติของเด็กแต่ละคนครับ ลดการควบคุมและเพิ่มการสังเกต เปิดโอกาสให้ลูกได้ค้นพบและเป็นตัวของตัวเองอย่างเต็มที่ เมื่อเราทำเช่นนี้ ลูกก็จะเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีความสุข มีความมั่นคง และสามารถใช้ชีวิตได้อย่างเต็มศักยภาพของเขาเองครับ