สิ่งที่เราควบคุมได้กับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ และเหตุผลที่มันสำคัญกว่าที่เราคิด

ก้อนหินสองก้อนในกระเป๋า

วันนี้ลุงตี่อยากชวนคุยเรื่องง่ายๆ ใกล้ตัว แต่มีผลต่อชีวิตเราอย่างมหาศาล นั่นคือเรื่องของ 'สิ่งที่เราควบคุมได้' กับ 'สิ่งที่เราควบคุมไม่ได้' ลองนึกภาพตามนะครับว่าในกระเป๋าเดินทางชีวิตของเรามีก้อนหินอยู่สองก้อน ก้อนหนึ่งคือสิ่งที่เราเลือกได้ กำหนดได้ หรือมีอิทธิพลต่อมันได้ อีกก้อนหนึ่งคือสิ่งที่เราทำอะไรกับมันไม่ได้เลย ไม่ว่าจะพยายามแค่ไหนก็ตาม

ผมผ่านชีวิตมาหลายช่วง โดยเฉพาะวิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 ที่ทำให้ธุรกิจและชีวิตของหลายคนพลิกผัน หนึ่งในบทเรียนสำคัญที่ผมได้เรียนรู้คือ การแยกแยะสองสิ่งนี้ออกจากกันให้ได้ ความเครียด ความทุกข์ใจส่วนใหญ่ที่เราเจอ มักจะมาจากที่เราเอาพลังงาน เวลา และความรู้สึกไปจมอยู่กับก้อนหินที่เราควบคุมมันไม่ได้

ตัวอย่างง่ายๆ ในชีวิตประจำวัน

ลองมาดูกันในชีวิตประจำวันของเรานะครับว่ามีอะไรบ้างที่เข้าข่ายสองก้อนหินนี้

• เรื่องงาน:
  สิ่งที่เราควบคุมได้: ความมุ่งมั่นตั้งใจของเราในการทำงาน, การพัฒนาทักษะใหม่ๆ, การเตรียมตัวนำเสนองาน, ทัศนคติที่เรามีต่องานและเพื่อนร่วมงาน
  สิ่งที่เราควบคุมไม่ได้: การตัดสินใจของผู้บริหาร (เรื่องโยกย้าย, การเลิกจ้าง), สภาวะเศรษฐกิจโดยรวมที่ส่งผลต่อบริษัท, พฤติกรรมหรืออารมณ์ของเพื่อนร่วมงานคนอื่น
• เรื่องครอบครัว:
  สิ่งที่เราควบคุมได้: ความรักที่เรามอบให้คนในครอบครัว, การพูดคุยสื่อสารอย่างเข้าใจ, การสร้างบรรยากาศที่ดีในบ้าน, การดูแลสุขภาพของตัวเอง
  สิ่งที่เราควบคุมไม่ได้: ความคิดเห็นหรือการตัดสินใจของลูกหลานเมื่อเขาเติบโต, อารมณ์ของคู่ชีวิตในบางช่วงเวลา, สุขภาพของผู้สูงอายุในครอบครัว
• เรื่องสุขภาพ:
  สิ่งที่เราควบคุมได้: การเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์, การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ, การพักผ่อนให้เพียงพอ, การจัดการความเครียด
  สิ่งที่เราควบคุมไม่ได้: พันธุกรรมที่ติดตัวมา, อุบัติเหตุที่ไม่คาดฝัน, โรคภัยไข้เจ็บที่เกิดขึ้นโดยที่เราไม่ได้ก่อ (เช่น มะเร็งบางชนิด)
• เรื่องการเงิน:
  สิ่งที่เราควบคุมได้: การวางแผนการใช้จ่าย, การออมเงิน, การศึกษาหาความรู้ด้านการลงทุน, การสร้างรายได้เสริม
  สิ่งที่เราควบคุมไม่ได้: อัตราเงินเฟ้อ, ความผันผวนของตลาดหุ้น, การเปลี่ยนแปลงนโยบายเศรษฐกิจของรัฐบาล

พลังของการโฟกัสถูกจุด

เมื่อเราเข้าใจความแตกต่างนี้แล้ว สิ่งที่สำคัญต่อมาคือการ 'เลือกที่จะโฟกัส' หลายครั้งเราใช้พลังงานไปกับการบ่น ด่า หรือแม้แต่โกรธเคืองกับสิ่งที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของเรา ทั้งที่สิ่งเหล่านั้นจะไม่เปลี่ยนไปตามอารมณ์ของเราเลย ตรงกันข้าม กลับทำให้เราเหนื่อยและหมดกำลังใจเปล่าๆ

การเปลี่ยนมาโฟกัสกับสิ่งที่เราควบคุมได้ ไม่ได้หมายความว่าเราไม่สนใจสิ่งที่เราควบคุมไม่ได้เลยนะครับ แต่หมายถึงการยอมรับความจริงของสิ่งเหล่านั้น แล้วหันมาใช้พลังงานทั้งหมดที่มีไปกับการปรับปรุง พัฒนา หรือจัดการกับส่วนที่เราทำได้ให้ดีที่สุดต่างหาก

อย่างสมัยที่ผมประสบวิกฤต ผมควบคุมไม่ได้ว่าประเทศจะฟื้นตัวเมื่อไหร่ หุ้นจะขึ้นเมื่อไหร่ แต่สิ่งที่ผมควบคุมได้คือ ผมจะเรียนรู้อะไรจากความผิดพลาดนี้ ผมจะปรับตัวอย่างไร จะประหยัดอย่างไร และจะเริ่มต้นใหม่อย่างไร การหันมาให้ความสำคัญกับสิ่งเหล่านี้ ทำให้ผมผ่านมันมาได้ และมีวันนี้ครับ

บทสรุป: ความสุขและความสงบอยู่ตรงนี้

การแยกแยะสิ่งที่เราควบคุมได้กับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้อย่างชัดเจน ไม่ใช่แค่ปรัชญาเท่ๆ ที่ไว้คุยกัน แต่คือเครื่องมือสำคัญที่จะนำมาซึ่งความสุขและความสงบภายในใจของเรา เมื่อเรายอมรับในสิ่งที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ เราจะปลดปล่อยตัวเองจากความทุกข์ที่เกิดจากการพยายามต่อสู้กับสิ่งเหล่านั้น และเมื่อเรามุ่งมั่นกับสิ่งที่เราเปลี่ยนแปลงได้ เราก็จะสร้างสรรค์สิ่งที่ดีงามและมีคุณค่าให้กับชีวิตได้

จำไว้นะครับว่า ชีวิตไม่ได้อยู่ที่ว่าเกิดอะไรขึ้นกับเรา แต่อยู่ที่ว่าเราตอบสนองต่อสิ่งเหล่านั้นอย่างไรต่างหาก ขอให้ทุกท่านมีความสุขและสงบกับทุกย่างก้าวของชีวิตนะครับ