ส่งต่อกิจการให้ลูก ต้องเริ่มเตรียมกี่ปีก่อน
💼 ธุรกิจ

ส่งต่อกิจการให้ลูก ต้องเริ่มเตรียมกี่ปีก่อน

เจ้าของกิจการครอบครัวควรเริ่มเตรียมส่งต่อกิจการให้ทายาทกี่ปีล่วงหน้า

แชร์:

สมมติว่าเจ้าของกิจการวัยหกสิบกว่าบอกตัวเองมาหลายปีว่า "ยังไม่ต้องรีบหรอก ผมยังแข็งแรง" วันหนึ่งเกิดเหตุไม่คาดคิด แล้วไม่มีใครรู้ว่ารหัสบัญชีอยู่ที่ไหน ลูกค้ารายสำคัญติดต่อกับใคร หรือเจ้าของตั้งใจจะให้ใครดูแลกิจการต่อ นี่เป็นภาพสมมติ แต่เป็นภาพที่เกิดได้กับทุกบ้านที่ไม่เคยเตรียมเรื่องนี้

คำถามที่ผมมักถูกถามคือ "ต้องเตรียมกี่ปี" คำตอบตรง ๆ ของผมคือ อย่างน้อยห้าปี และถ้าทำได้ควรเริ่มก่อนนั้น ตัวเลขนี้เป็นมุมมองของผมเอง ไม่ใช่สูตรสำเร็จ แต่มีเหตุผลรองรับ ซึ่งผมจะค่อย ๆ เล่า

ต้นเหตุที่มักซ่อนอยู่

คนส่วนใหญ่มองว่าการส่งต่อกิจการคือ "วันที่เจ้าของส่งมอบกุญแจ" ในความจริงมันคือกระบวนการหลายอย่างที่ต้องเดินไปพร้อมกัน และที่ทำให้ติดขัดมักไม่ใช่เรื่องเอกสาร

ไม่ได้แยกเรื่องความเป็นเจ้าของ การบริหาร และความรู้สึก การเป็นเจ้าของหุ้น การนั่งบริหารรายวัน และความผูกพันในครอบครัวเป็นสามเรื่องคนละเรื่อง แต่มักถูกพูดปนกันจนตัดสินใจไม่ได้ ใครควรถือหุ้น ใครควรบริหาร ใครแค่ควรได้รับการดูแล ต้องแยกคุยทีละเรื่อง

ยังไม่เคยถามทายาทว่าเขาอยากรับหรือไม่ เจ้าของมักสันนิษฐานว่าลูกหลานอยากต่อ หรือสันนิษฐานว่าไม่อยาก โดยไม่ได้ถามตรง ๆ ทายาทบางคนมีความสามารถแต่ไม่สนใจ บางคนสนใจแต่ยังขาดประสบการณ์ ทั้งสองกรณีต้องใช้ทางออกคนละแบบ

ความรู้ทั้งหมดอยู่ในหัวเจ้าของ ใครเป็นลูกค้าสำคัญ ซัพพลายเออร์รายไหนยืดหยุ่นเรื่องเงื่อนไข ใครในทีมที่ไว้ใจได้ ข้อมูลเหล่านี้ใช้เวลาถ่ายทอดนานกว่าที่คิด เพราะบางส่วนเจ้าของเองก็ไม่รู้ตัวว่าเขารู้

เจ้าของยังไม่พร้อมปล่อยมือ เรื่องนี้ไม่มีใครอยากพูดตรง ๆ กิจการคือชีวิตของเจ้าของ การส่งต่อจึงเป็นการตัดสินใจเรื่องตัวตนด้วย ไม่ได้เป็นแค่งานบริหาร

ผมเคยเป็น CEO ของบริษัทน้ำมันอพอลโล (ประเทศไทย) ซึ่งเป็นธุรกิจของครอบครัวที่พ่อเป็นผู้ก่อตั้ง ผมจึงรู้ว่าธุรกิจครอบครัวมีเรื่องที่ตำราไม่ค่อยพูดถึง ที่เหลือในบทความนี้เป็นหลักคิดทั่วไปที่ใช้ได้กับกิจการอื่น

ทำไมผมจึงมองว่าอย่างน้อยห้าปี

ถ้าแบ่งงานส่งต่อคร่าว ๆ จะมีอย่างน้อยสามช่วง ช่วงแรกคือคุยกันในครอบครัวให้ชัดว่าใครต้องการอะไร ช่วงที่สองคือให้ทายาทหรือผู้บริหารที่เลือกไว้ลองทำงานจริง ทีละส่วน ผิดได้ในขอบเขตที่เสียหายไม่มาก ช่วงที่สามคือเจ้าของค่อย ๆ ถอยออก ให้ทายาทรับผิดชอบเต็มตัว แต่ยังอยู่ข้าง ๆ ถ้าจำเป็น แต่ละช่วงใช้เวลาอย่างน้อยหนึ่งถึงสองปี และมักมีช่วงที่ต้องแก้แผนกลางทาง

ถ้ามีความซับซ้อนเพิ่ม เช่น ทายาทหลายคน หุ้นหลายกอง หรือกิจการที่เจ้าของเป็นหน้าตาของแบรนด์ ระยะเวลาก็ยืดออกอีก

แต่ละปีควรทำอะไร

ผมแบ่งคร่าว ๆ เป็นสามช่วงเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่ตารางตายตัว ปีที่หนึ่งถึงสองเป็นช่วงคุยและเขียน คุยกันในครอบครัวว่าใครอยากทำอะไร ใครไม่อยาก เขียนรายการทรัพย์สิน หนี้สิน ลูกค้าสำคัญ และสิ่งที่มีแต่เจ้าของรู้ ช่วงนี้ยังไม่ต้องตัดสินใจเรื่องใหญ่ แค่ทำให้ข้อมูลอยู่บนโต๊ะ

ปีที่สามถึงสี่เป็นช่วงลองจริง ทายาทหรือผู้บริหารที่เลือกไว้รับผิดชอบงานจริงทีละส่วน เช่น ดูแลหนึ่งสายสินค้า หรือหนึ่งสาขา มีเกณฑ์วัดผลที่ตกลงกันไว้ก่อน ถ้าพลาด ให้พลาดในส่วนที่ความเสียหายไม่ลามไปทั้งกิจการ

ปีที่ห้าเป็นช่วงถอย เจ้าของเปลี่ยนบทบาทจากผู้ตัดสินใจเป็นที่ปรึกษา ลูกค้าและซัพพลายเออร์สำคัญได้รับการแนะนำให้รู้จักผู้รับช่วง ปรับโครงสร้างความเป็นเจ้าของตามที่ตกลงกัน โดยปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายและภาษี

ข้อควรระวังคือ อย่าตัดสินว่าใครเหมาะสมจากความรักหรือความเกรงใจ ควรมีเกณฑ์ที่พูดออกมาได้ว่าตำแหน่งนี้ต้องการทักษะอะไร แล้วดูทายาทจากเกณฑ์นั้น เมื่อเกณฑ์ชัดตั้งแต่ต้น ผลจะยอมรับกันได้ง่ายกว่าในภายหลัง

ทางเลือกที่มี

ทางที่ 1 ส่งต่อให้ทายาทในครอบครัวบริหารต่อ

ได้ รักษาวัฒนธรรมและความเชื่อใจของคนในกิจการ ค่านิยมของครอบครัวต่อเนื่อง เสีย ถ้าทายาทไม่พร้อมหรือไม่อยากทำ กิจการอาจเสียหาย และความสัมพันธ์ในครอบครัวร้าว เหมาะกับ กิจการที่มีทายาทสนใจจริง และเจ้าของกล้าให้เขาลองผิดลองถูกเต็มที่

ทางที่ 2 ให้ผู้บริหารมืออาชีพรับช่วงบริหาร ครอบครัวถือหุ้น

ได้ ได้คนที่มีทักษะตรงกับงาน ครอบครัวยังเป็นเจ้าของ และไม่ต้องบังคับให้ใครทำสิ่งที่ไม่ชอบ เสีย ต้องเขียนกติกาการกำกับดูแลให้ชัด ค่าตอบแทนสูง และผู้บริหารนอกบ้านอาจไม่ผูกพันเท่าคนในครอบครัว เหมาะกับ กิจการที่ขนาดใหญ่พอจะจ่ายค่าตัวผู้บริหาร และครอบครัวที่ยอมแยกความเป็นเจ้าของออกจากการบริหาร

ทางที่ 3 ขายกิจการทั้งหมดหรือบางส่วน

ได้ ได้เงินสดมาจัดการชีวิตหลังเกษียณ ไม่ผลักภาระให้ใคร ทายาทเลือกเส้นทางของตัวเองได้ เสีย กิจการที่สร้างมาไม่ได้อยู่ในครอบครัวอีกต่อไป และราคาขายขึ้นกับว่ากิจการพึ่งตัวเจ้าของมากแค่ไหน เหมาะกับ เจ้าของที่ทายาทไม่ประสงค์รับช่วง หรือกิจการที่ตลาดมีผู้ซื้อสนใจ

เรื่องภาษี สัญญา และการโอนทรัพย์สิน เป็นงานของนักกฎหมายและนักบัญชีโดยตรง ผมให้กรอบการคิดได้ แต่รายละเอียดต้องให้ผู้เชี่ยวชาญด้านนั้นดูกรณีของคุณ

คำถามที่ควรถามตัวเองก่อนตัดสินใจ

  • ถ้าวันพรุ่งนี้ผมทำงานไม่ได้ ใครรู้ว่าต้องทำอะไรต่อ และเขามีอำนาจตัดสินใจหรือไม่
  • ทายาทแต่ละคนอยากรับช่วงจริงไหม ผมเคยถามเขาตรง ๆ โดยไม่ตัดสินคำตอบหรือยัง
  • ผมแยกได้ไหมว่าอยากให้ใครเป็นเจ้าของ กับอยากให้ใครบริหาร
  • ความรู้ในหัวผมเรื่องลูกค้า ซัพพลายเออร์ และวิธีทำงาน ถูกเขียนหรือถ่ายทอดออกมาแล้วกี่เปอร์เซ็นต์
  • ผมพร้อมให้ทายาทตัดสินใจต่างจากที่ผมจะทำ และไม่เข้าไปแก้ทุกครั้งหรือไม่

ผมเห็นว่าการสื่อสารกับพนักงานและลูกค้ามีผลมากพอกับแผนเอกสาร ทีมที่ไม่รู้ทิศทางจะเริ่มเดาและกังวล คนเก่ง ๆ อาจเริ่มมองหาที่ใหม่ ควรตัดสินใจร่วมกันว่าจะบอกใครเมื่อไร ด้วยถ้อยคำอะไร และเมื่อบอกแล้ว ให้เจ้าของแสดงให้เห็นด้วยการกระทำว่าเรื่องนี้ได้รับการวางแผนอย่างจริงจัง

ก้าวแรกที่ทำได้เดือนนี้

ไม่ต้องรอแผนสมบูรณ์ ลองเริ่มจากการเขียนรายการ "สิ่งที่มีแต่ผมที่รู้" สักหนึ่งหน้า แล้วดูว่าสิ่งไหนควรถ่ายทอดก่อน การทำแค่นี้ก็ทำให้การส่งต่อเริ่มเดินแล้ว และทำให้เห็นว่ากิจการพึ่งตัวเรามากแค่ไหน

อีกเรื่องที่ผมอยากให้ถามตัวเองคือ ถ้าการส่งต่อไม่เป็นไปตามแผนจะทำอย่างไร ทายาทอาจเปลี่ยนใจกลางทาง ผู้บริหารที่จ้างมาอาจลาออก ผู้ซื้ออาจถอนตัว แผนสำรองไม่จำเป็นต้องละเอียด แต่ควรมีอย่างน้อยหนึ่งทางที่เจ้าของเห็นด้วย เพราะการเตรียมหลายปีคือการให้เวลาตัวเองได้แก้แผนโดยไม่ต้องรีบ

และถ้ายังไม่แน่ใจว่าจะส่งต่อให้ใคร ก็ไม่เป็นไร การเขียนสิ่งที่ตัวเองรู้ออกมาไม่เสียเปล่าไม่ว่าจะเลือกทางไหน เพราะทุกทางต้องการข้อมูลชุดเดียวกัน

ท้ายที่สุด เรื่องนี้ไม่มีใครทำแทนเจ้าของได้ ที่ปรึกษา นักกฎหมาย หรือนักบัญชีช่วยได้เฉพาะส่วนของตน การตัดสินใจว่าอยากให้กิจการเป็นอย่างไรหลังจากเราไม่อยู่แล้วเป็นของเจ้าของเอง และยิ่งตัดสินใจเร็ว ทางเลือกยิ่งมาก

ถ้าโจทย์ของคุณซับซ้อนกว่านี้ เล่าให้ผมฟังได้ที่ loongtiti.com/consult คุยครั้งแรก 30 นาทีไม่มีค่าใช้จ่าย

แชร์:

คำถามที่พบบ่อย

ควรเริ่มเตรียมส่งต่อกิจการกี่ปีก่อน

ผมมองว่าอย่างน้อยห้าปี เพราะต้องมีช่วงคุยในครอบครัว ช่วงให้ทายาทลองทำงานจริง และช่วงที่เจ้าของค่อย ๆ ถอยออก ถ้ามีทายาทหลายคนหรือกิจการพึ่งตัวเจ้าของมาก ก็ควรเริ่มเร็วกว่านั้น

ถ้าทายาทไม่อยากรับช่วงกิจการ มีทางเลือกอะไร

ทางเลือกหลักคือให้ผู้บริหารมืออาชีพดูแลโดยครอบครัวยังถือหุ้น หรือขายกิจการทั้งหมดหรือบางส่วน สิ่งสำคัญคือถามทายาทตรง ๆ ตั้งแต่เนิ่น ๆ จะได้มีเวลาเตรียมทางที่เหมาะ

สิ่งแรกที่ควรทำในการเตรียมส่งต่อคืออะไร

เริ่มจากเขียนรายการความรู้และความสัมพันธ์ที่อยู่กับเจ้าของคนเดียว เช่น ลูกค้าสำคัญ ซัพพลายเออร์ และวิธีตัดสินใจ แล้วค่อย ๆ ถ่ายทอด ขั้นนี้ไม่ต้องใช้เงิน และทำให้เห็นชัดว่ากิจการพึ่งเจ้าของมากแค่ไหน

หนังสือแนะนำต่อจากบทความนี้

อ่านเพิ่มเติมใน E-book ลุงตี่

เนื้อหาเต็มๆ พร้อมเคสจริง บทเรียนจริง จากประสบการณ์กว่า 40 ปี

ไปร้านหนังสือ

รับ E-book ฟรี + เคล็ดลับธุรกิจทุกสัปดาห์

เพิ่มเพื่อนลุงตี่บน LINE แล้วพิมพ์ "ขอหนังสือ" รับ E-book "รวยด้วยตัวเอง" ฟรีทันที

เพิ่มเพื่อนลุงตี่

บทความที่เกี่ยวข้อง

ธุรกิจครอบครัวควรขยายกิจการเมื่อไร
💼 ธุรกิจ

ธุรกิจครอบครัวควรขยายกิจการเมื่อไร

ยอดสั่งล้นมือไม่ได้แปลว่าพร้อมขยาย ลองเช็กว่าระบบ เงินสด และคนในครอบครัวพร้อมพอกันหรือยัง

สินค้าเดิมขายยาก ควรหาตลาดใหม่หรือทำสินค้าใหม่
💼 ธุรกิจ

สินค้าเดิมขายยาก ควรหาตลาดใหม่หรือทำสินค้าใหม่

ก่อนเลือกตลาดใหม่หรือสินค้าใหม่ ลองถามก่อนว่าปัญหาอยู่ที่สินค้า ลูกค้า หรือช่องทาง เริ่มจากตลาดไม่ใช่โรงงาน

เจ้าของเป็นคอขวด จะถอยจากงานประจำวันอย่างไร
💼 ธุรกิจ

เจ้าของเป็นคอขวด จะถอยจากงานประจำวันอย่างไร

ทุกเรื่องต้องรอเจ้าของตัดสิน กิจการก็โตได้เท่าเวลาของคนเดียว ลองดูต้นเหตุและวิธีถอยออกมาทีละขั้น

ยอดขายโตแต่กำไรลด ต้องทบทวนกลยุทธ์ตรงไหน
💼 ธุรกิจ

ยอดขายโตแต่กำไรลด ต้องทบทวนกลยุทธ์ตรงไหน

ยอดขายเพิ่มแต่เงินในกระเป๋าไม่เพิ่มตาม ต้นเหตุมักไม่ได้อยู่ที่ยอดขาย ลองแยกอาการกับต้นเหตุก่อนแก้

เมื่อความตายกระซิบข้างหู: บทเรียนล้ำค่าสำหรับชีวิตและธุรกิจ
💼 ธุรกิจ

เมื่อความตายกระซิบข้างหู: บทเรียนล้ำค่าสำหรับชีวิตและธุรกิจ

ลุงตี่ชวนคิดถึงความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้อย่างความตาย และวิธีที่การตระหนักถึงสิ่งนี้จะช่วยให้เราตัดสินใจเรื่องสำคัญในชีวิตและธุรกิจได้อย่างชาญฉลาด.

พลิกอีเมลสอบถาม ให้เป็น 'โอกาสทอง' ของธุรกิจ: สร้างสัมพันธ์ ก่อนสร้างยอดขาย
💼 ธุรกิจ

พลิกอีเมลสอบถาม ให้เป็น 'โอกาสทอง' ของธุรกิจ: สร้างสัมพันธ์ ก่อนสร้างยอดขาย

อีเมลสอบถามไม่ใช่แค่ข้อความ แต่คือสัญญาณทองที่บ่งบอกว่ามีคนสนใจธุรกิจคุณ ลุงตี่ขอชวนหลานๆ มาเปลี่ยนมุมมองจากการรีบขาย สู่การสร้างความเข้าใจและสัมพันธ์อันยั่งยืนกับลูกค้า.