
เจ้าของเป็นคอขวด จะถอยจากงานประจำวันอย่างไร
เจ้าของธุรกิจเป็นคอขวดของทุกเรื่อง จะถอยออกจากงานประจำวันได้อย่างไรโดยไม่ให้กิจการเสียหาย
ลูกน้องเดินมาถามทุกเช้า ใบเสนอราคานี้อนุมัติได้ไหม ลูกค้ารายนี้ลดให้ได้เท่าไร ของชิ้นนี้ส่งหรือรอ ตกเย็นคุณยังตอบไลน์ ยังเซ็นเอกสาร ยังรับโทรศัพท์ลูกค้าด้วยตัวเอง ถ้าลาหยุดสามวัน งานค้างเป็นกอง
อาการนี้เรียกว่าเจ้าของเป็นคอขวด ทุกอย่างต้องไหลผ่านคนเดียว ความเร็วของกิจการจึงเท่ากับความเร็วของเจ้าของ และไม่เคยเร็วกว่านั้น
ต้นเหตุที่มักซ่อนอยู่
คนส่วนใหญ่คิดว่าสาเหตุคือ "ไม่มีคนเก่งพอ" หรือ "งานเยอะเกินไป" ผมมองว่ามักไม่ใช่ทั้งสองข้อ
ไม่เคยเขียนว่าอะไรคือ "ตัดสินใจแบบนี้ได้เลย" ทีมไม่กล้าตัดสินใจเพราะไม่รู้ขอบเขต ไม่มีใครบอกว่าลดราคาได้ถึงเท่าไรโดยไม่ต้องถามใคร ไม่มีใครบอกว่าจ่ายเงินยอดเท่าไรอนุมัติได้เอง เมื่อไม่รู้ขอบเขต ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือถามเจ้าของทุกเรื่อง
ความรู้ทั้งหมดอยู่ในหัวเจ้าของ วิธีเลือกซัพพลายเออร์ วิธีประเมินลูกค้า วิธีรู้ว่าเรื่องไหนเสี่ยง ไม่เคยถูกเขียนหรือสอนออกมา ทีมจึงต้องพึ่งเจ้าของไปตลอด
เจ้าของเป็นคนทำให้คอขวดอยู่เอง เรื่องนี้ฟังยาก แต่จริงบ่อย เจ้าของที่เคยเข้าไปแก้งานลูกน้องทุกครั้งที่ไม่ถูกใจ ทำให้ทีมเรียนรู้ว่าตัดสินใจเองแล้วเสี่ยง ถามเจ้าของเลยดีกว่า ต่อให้ตั้งใจดี ผลก็เหมือนกัน
ความรู้สึกว่าตัวเองสำคัญ เป็นเรื่องที่พูดยากที่สุด การเป็นคนที่ทุกคนต้องพึ่งให้ความหมายบางอย่างกับเจ้าของ การถอยออกมาจึงเกี่ยวกับการบริหารเวลาน้อยกว่าการยอมรับว่าตัวเองจะไม่ถูกต้องการเท่าเดิม
ตัวอย่างสมมติ เจ้าของโรงงานเล็กแห่งหนึ่งตื่นเช้ามาเปิดสายการผลิต คุยลูกค้าช่วงสาย ตรวจสต็อกตอนบ่าย เซ็นเอกสารตอนเย็น ทุกเรื่องเป็นเรื่องเล็ก แต่รวมกันเต็มวัน เมื่อโรงงานรับออเดอร์เพิ่มเป็นสองเท่า เจ้าของไม่มีเวลาเหลือมาทำสิ่งที่มีมูลค่าสูงจริง ๆ อย่างหาลูกค้าใหม่หรือเจรจาซื้อวัตถุดิบ
ทางเลือกที่มี
ทางที่ 1 เขียนวิธีทำงานและมอบงานทีละเรื่อง
เลือกงานที่ทำซ้ำบ่อยที่สุดมาก่อน เขียนเป็นขั้นตอนสั้น ๆ ระบุว่าอะไรที่ตัดสินใจเองได้ อะไรต้องถาม แล้วให้คนหนึ่งรับไปทำ ตามผลสองสัปดาห์ ค่อยเพิ่มเรื่องถัดไป
ได้ เห็นผลเร็ว ไม่ต้องเพิ่มค่าใช้จ่ายมาก ทีมโตตามไปด้วย เสีย ช่วงแรกจะช้าลงและมีเรื่องผิดพลาด เจ้าของต้องทนไม่เข้าไปแก้ เหมาะกับ กิจการที่มีทีมอยู่แล้วและงานส่วนใหญ่เป็นงานซ้ำ
ทางที่ 2 จ้างมือขวาหรือผู้จัดการที่ตัดสินใจแทนได้
หาคนระดับผู้จัดการมาดูแลภาพรวมแทน เจ้าของคุยกับเขาเป็นหลัก ไม่ต้องคุยกับทุกคน
ได้ ลดภาระเจ้าของได้มากและเร็ว ได้ทักษะที่เจ้าของอาจไม่มี เสีย ค่าตัวสูง ถ้าเลือกผิดคนจะเสียเวลาและเงินมาก และเจ้าของต้องยอมให้เขาตัดสินใจแบบต่างจากตัวเอง เหมาะกับ กิจการที่ยอดขายและกำไรพอจะจ่ายค่าตัวได้โดยไม่กระทบเงินสด
ทางที่ 3 ลดขอบเขตของกิจการให้เหลือที่เจ้าของไม่ต้องแตะทุกเรื่อง
บางครั้งทางออกไม่ใช่การมอบงาน แต่เป็นการเลิกทำบางอย่าง เช่น หยุดรับงานสั่งทำพิเศษ ตัดสินค้ากลุ่มที่ต้องพึ่งเจ้าของทุกครั้ง หรือไม่รับลูกค้าที่ต้องการให้เจ้าของดูแลเอง
ได้ ระบบเรียบง่ายขึ้น เจ้าของได้เวลากลับมาโดยไม่ต้องสร้างอะไรเพิ่ม เสีย ยอดขายอาจลดลง และอาจเสียลูกค้าที่ผูกพันกับเจ้าของ เหมาะกับ กิจการที่งานพิเศษกินเวลามากแต่ให้กำไรน้อย
เรื่องที่เจ้าของมักไม่เห็นคือต้นทุนของการเป็นคอขวด ทุกครั้งที่ลูกน้องรอคำตอบครึ่งวัน งานก็หยุดครึ่งวัน ลูกค้ารอใบเสนอราคาหนึ่งวัน อาจไปขอจากร้านอื่น ต้นทุนเหล่านี้ไม่ปรากฏในงบ แต่เกิดขึ้นทุกวัน ลองจดสักสัปดาห์ว่ามีกี่เรื่องที่ต้องรอเจ้าของ และรอนานเท่าไร ตัวเลขนี้มักทำให้เห็นว่าการลงทุนเวลาเขียนกติกาคุ้มกว่าที่คิด
คำถามที่ควรถามตัวเองก่อนตัดสินใจ
- ในหนึ่งสัปดาห์ งานของผมกี่เปอร์เซ็นต์เป็นงานที่คนอื่นทำได้ถ้ามีคู่มือ
- ทีมรู้ไหมว่าเรื่องไหนตัดสินใจเองได้เลย และเรื่องไหนต้องถามผม หรือเดาเอาเอง
- ครั้งสุดท้ายที่ลูกน้องตัดสินใจต่างจากผมแล้วเกิดความเสียหายจริง เรื่องนั้นเล็กพอจะยอมได้หรือไม่
- ถ้าผมหายไปสองสัปดาห์ สิ่งแรกที่จะพังคืออะไร และผมเตรียมอะไรไว้แล้ว
- ผมพร้อมให้คนอื่นทำงานแบบไม่เหมือนผมเป๊ะหรือยัง
ถอยออกมาทีละก้าว ไม่ใช่ทีเดียว
การมอบงานมีหลายระดับ ผมชอบแบ่งเป็นสามขั้น ขั้นแรก "ถามก่อนทำ" ทีมต้องมาขออนุญาตทุกครั้ง ขั้นที่สอง "ทำแล้วรายงาน" ทีมตัดสินใจเอง แล้วแจ้งผลให้เจ้าของทราบ ขั้นที่สามคือ "ทำเลย" ทีมรับผิดชอบทั้งหมดและแจ้งเฉพาะเมื่อมีเรื่องผิดปกติ เกือบทุกกิจการใช้ขั้นแรกกับทุกเรื่อง ทั้งที่หลายเรื่องควรอยู่ขั้นที่สองหรือสามได้แล้ว
ให้ลองไล่รายการเรื่องที่ทีมมาถามเป็นประจำ แล้วแบ่งเป็นสามกอง กองที่ผิดแล้วเสียหายเล็กน้อย ให้ย้ายไปขั้นสามก่อน กองที่เสียหายปานกลาง ให้ย้ายไปขั้นสอง ส่วนกองที่ผิดแล้วแพงหรือเรียกคืนไม่ได้ ให้เจ้าของยังอนุมัติเอง อย่างน้อยจนกว่าทีมจะแสดงให้เห็นว่าดูแลได้
เมื่อทีมตัดสินใจต่างจากที่เราจะทำ คำถามที่ผมแนะนำคือ "ผลลัพธ์ยอมรับได้ไหม" ไม่ใช่ "เหมือนที่ผมทำไหม" ถ้ายอมรับได้ ก็ปล่อยผ่านแล้วชมที่เขากล้าตัดสินใจ ถ้ายอมรับไม่ได้ ก็ใช้โอกาสนั้นอธิบายหลักคิด แทนการเข้าไปแก้งานเอง
เจ้าของที่ถอยออกมาได้สำเร็จมักเปลี่ยนบทบาทไปทำสิ่งที่ไม่มีใครทำแทนได้ เช่น ดูทิศทางกิจการ รักษาความสัมพันธ์กับลูกค้าหลัก และเจรจาเรื่องใหญ่ ถ้าไม่มีสิ่งเหล่านี้รองรับ เวลาที่ได้คืนมามักถูกเติมกลับด้วยงานเล็กอีกครั้ง
ลองหนึ่งสัปดาห์ก่อนตัดสินใจ
จดว่าตลอดหนึ่งสัปดาห์ มีกี่ครั้งที่คนมาถามผม และเรื่องที่ถามเป็นเรื่องอะไร แล้วเลือกสามเรื่องที่ถามบ่อยสุด เขียนกติกาสั้น ๆ ให้ทีมตัดสินใจเองได้ ภายในหนึ่งเดือนคุณจะเห็นว่าภาระลดลงจริง และเห็นด้วยว่าทีมทำได้ดีกว่าที่คิด
ผมขอเตือนไว้ว่า ช่วงแรกของการถอยจะอึดอัด งานบางอย่างจะออกมาไม่เหมือนที่เราทำ บางเรื่องจะช้าลง ให้ตั้งใจไว้ว่าจะยอมรับความไม่สมบูรณ์ระดับหนึ่งเป็นค่าเล่าเรียน ถ้ายังเข้าไปแก้ทุกครั้ง ทีมก็จะกลับมาถามเหมือนเดิม และเวลาที่ลงทุนไปจะสูญเปล่า
หนึ่งเดือนผ่านไปลองถามทีมตรง ๆ ว่ากติกาไหนยังไม่ชัด เรื่องไหนที่ยังรู้สึกไม่กล้าตัดสินใจ คำตอบเหล่านี้คือรายการงานรอบถัดไปของเจ้าของ
ข้อสุดท้าย ให้ระวังอย่ามอบงานด้วยประโยคว่า "ช่วยดูให้หน่อย" แล้วเดินไป การมอบงานที่ดีต้องบอกว่าผลลัพธ์ที่ต้องการคืออะไร เส้นตายเมื่อไร และตัดสินใจเองได้ถึงตรงไหน ถ้าบอกครบสามข้อนี้ ทีมจะรู้ว่าตัวเองรับผิดชอบอะไร และเจ้าของไม่ต้องกลับมาถามซ้ำ
ถ้าโจทย์ของคุณซับซ้อนกว่านี้ เล่าให้ผมฟังได้ที่ loongtiti.com/consult คุยครั้งแรก 30 นาทีไม่มีค่าใช้จ่าย
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมเจ้าของจึงกลายเป็นคอขวดของกิจการ
มักเพราะไม่มีกติกาที่ชัดว่าทีมตัดสินใจเองได้แค่ไหน ความรู้อยู่ในหัวเจ้าของคนเดียว และบางครั้งเจ้าของเองเข้าไปแก้งานจนทีมไม่กล้าตัดสินใจ ไม่ได้เป็นเพราะทีมไม่เก่งเสมอไป
ควรเริ่มมอบงานจากอะไรก่อน
เริ่มจากงานที่ทำซ้ำบ่อยและผลผิดพลาดไม่แพง เช่น อนุมัติค่าใช้จ่ายเล็ก ตอบลูกค้าเรื่องทั่วไป หรือจัดตารางงาน เขียนขอบเขตให้ชัด แล้วค่อยขยับไปงานที่เสี่ยงกว่า
จ้างผู้จัดการมาแทนเจ้าของดีไหม
ช่วยได้มากถ้ากิจการมีกำไรพอจ่ายค่าตัว และเจ้าของยอมให้เขาตัดสินใจจริง แต่ถ้ายังไม่มีกติกาและวิธีทำงานที่ชัด ผู้จัดการใหม่ก็จะติดปัญหาเดียวกับทีมเดิม ควรเตรียมกติกาไว้คู่กัน
หนังสือแนะนำต่อจากบทความนี้
อ่านเพิ่มเติมใน E-book ลุงตี่
เนื้อหาเต็มๆ พร้อมเคสจริง บทเรียนจริง จากประสบการณ์กว่า 40 ปี
ไปร้านหนังสือรับ E-book ฟรี + เคล็ดลับธุรกิจทุกสัปดาห์
เพิ่มเพื่อนลุงตี่บน LINE แล้วพิมพ์ "ขอหนังสือ" รับ E-book "รวยด้วยตัวเอง" ฟรีทันที
เพิ่มเพื่อนลุงตี่บทความที่เกี่ยวข้อง

ส่งต่อกิจการให้ลูก ต้องเริ่มเตรียมกี่ปีก่อน
การส่งต่อกิจการไม่ใช่พิธีวันเดียว แต่เป็นกระบวนการหลายปี ลองดูว่าควรเริ่มตรงไหนและมีทางเลือกอะไรบ้าง

ธุรกิจครอบครัวควรขยายกิจการเมื่อไร
ยอดสั่งล้นมือไม่ได้แปลว่าพร้อมขยาย ลองเช็กว่าระบบ เงินสด และคนในครอบครัวพร้อมพอกันหรือยัง

สินค้าเดิมขายยาก ควรหาตลาดใหม่หรือทำสินค้าใหม่
ก่อนเลือกตลาดใหม่หรือสินค้าใหม่ ลองถามก่อนว่าปัญหาอยู่ที่สินค้า ลูกค้า หรือช่องทาง เริ่มจากตลาดไม่ใช่โรงงาน

ยอดขายโตแต่กำไรลด ต้องทบทวนกลยุทธ์ตรงไหน
ยอดขายเพิ่มแต่เงินในกระเป๋าไม่เพิ่มตาม ต้นเหตุมักไม่ได้อยู่ที่ยอดขาย ลองแยกอาการกับต้นเหตุก่อนแก้

เมื่อความตายกระซิบข้างหู: บทเรียนล้ำค่าสำหรับชีวิตและธุรกิจ
ลุงตี่ชวนคิดถึงความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้อย่างความตาย และวิธีที่การตระหนักถึงสิ่งนี้จะช่วยให้เราตัดสินใจเรื่องสำคัญในชีวิตและธุรกิจได้อย่างชาญฉลาด.

พลิกอีเมลสอบถาม ให้เป็น 'โอกาสทอง' ของธุรกิจ: สร้างสัมพันธ์ ก่อนสร้างยอดขาย
อีเมลสอบถามไม่ใช่แค่ข้อความ แต่คือสัญญาณทองที่บ่งบอกว่ามีคนสนใจธุรกิจคุณ ลุงตี่ขอชวนหลานๆ มาเปลี่ยนมุมมองจากการรีบขาย สู่การสร้างความเข้าใจและสัมพันธ์อันยั่งยืนกับลูกค้า.