
ยอดขายโตแต่กำไรลด ต้องทบทวนกลยุทธ์ตรงไหน
ยอดขายเพิ่มขึ้นแต่กำไรลดลง เกิดจากอะไร และควรแก้ตรงไหนก่อน
สิ้นปี คุณเปิดงบดู ยอดขายสูงกว่าปีก่อน ทีมขายได้โบนัส โกดังก็แน่นกว่าเดิม แต่พอเลื่อนสายตาลงมาที่บรรทัดล่างสุด กำไรกลับน้อยลง บัญชีเงินฝากก็ไม่ได้หนาขึ้นอย่างที่คิดไว้ตอนต้นปี
ผมเจอคำถามนี้จากเจ้าของกิจการบ่อยมาก และเกือบทุกครั้งคนถามมักตั้งต้นที่ "จะขายเพิ่มอีกได้อย่างไร" ทั้งที่คำถามที่ควรถามก่อนคือ "ยอดขายที่เพิ่มมานั้น เราขายอะไร ให้ใคร ที่ราคาเท่าไร และต้องแลกกับอะไรบ้าง"
ต้นเหตุที่มักซ่อนอยู่
อาการคือกำไรลด ต้นเหตุมีได้หลายอย่าง และมักซ้อนกันอยู่ ผมไล่ดูจากสิ่งที่เจอบ่อยที่สุดก่อน
ส่วนต่างกำไรต่อหน่วยบางลง ยอดขายที่โตขึ้นมาได้เพราะลดราคา แจกโปรโมชัน หรือยอมให้ส่วนลดลูกค้ารายใหญ่ ยอดเลยสวย แต่ขายหนึ่งชิ้นเหลือกำไรน้อยกว่าเดิม ถ้าส่วนต่างบางลงเร็วกว่าที่ปริมาณเพิ่ม กำไรรวมก็ลดทั้งที่ยอดโต
สินค้าที่ขายดีคือสินค้าที่กำไรต่ำ กิจการจำนวนมากไม่เคยแยกดูกำไรรายสินค้าหรือรายลูกค้า ดูแต่ยอดรวม พอสินค้ากำไรบางขายดีขึ้น สัดส่วนของที่ขายก็เปลี่ยนไปโดยที่ไม่มีใครสังเกต
ต้นทุนที่ไม่อยู่ในราคาสินค้า ค่าขนส่งที่เราออกให้ ค่าบริการหลังการขาย เครดิตที่ให้ลูกค้ายาวขึ้น ค่าคอมมิชชันที่ขยับตามยอด สิ่งเหล่านี้ไม่ได้ปรากฏเป็นต้นทุนสินค้า แต่กินกำไรไปเงียบ ๆ
ค่าใช้จ่ายประจำโตเร็วกว่ายอดขาย เพิ่มคน เพิ่มพื้นที่ เพิ่มระบบเพื่อรองรับยอดที่คาดว่าจะมา พอยอดมาไม่เต็มที่ ต้นทุนคงที่ก็ค้างอยู่
มีอีกข้อที่คนมองข้าม คือ ลูกค้าที่ได้มาด้วยการแย่งตลาด ลูกค้ากลุ่มนี้เลือกเราเพราะถูกกว่า พอมีคนถูกกว่าเขาก็ไปต่อ เราจึงต้องลดราคาลงเรื่อย ๆ เพื่อรักษายอดเอาไว้
ตัวอย่างสมมติ ร้านขายอุปกรณ์สองกลุ่ม กลุ่ม ก กำไรขั้นต้นราวสามสิบเปอร์เซ็นต์ กลุ่ม ข ราวสิบเปอร์เซ็นต์ ปีก่อนขายสองกลุ่มสัดส่วนเท่ากัน ปีนี้ทำโปรโมชันกลุ่ม ข หนัก ยอดรวมโตขึ้น แต่สัดส่วนกลุ่ม ข ขึ้นไปเกินครึ่ง กำไรรวมเลยลด ทั้งที่ไม่มีใครทำอะไรผิดในมุมของตัวเอง
ลองดูอีกมุมหนึ่ง สมมติว่ากำไรขั้นต้นของคุณคือยี่สิบเปอร์เซ็นต์ แล้วคุณลดราคาลงห้าเปอร์เซ็นต์เพื่อดันยอด กำไรต่อชิ้นจะเหลือประมาณสิบห้าจากร้อย หายไปหนึ่งในสี่ในทันที ปริมาณที่ขายต้องเพิ่มราวหนึ่งในสามเพียงเพื่อให้กำไรรวมเท่าเดิม ตัวเลขนี้เป็นเลขสมมติเพื่อให้เห็นภาพ แต่หลักเดียวกันใช้ได้กับกิจการจริงทุกแบบ ส่วนลดเล็ก ๆ ที่ดูไม่เป็นไร กินกำไรหนักกว่าที่ตาเห็นเสมอ
อีกเรื่องที่ผมเห็นบ่อยคือ คนทั้งบริษัทมีเป้าหมายเดียวกันคือ "ยอด" เพราะยอดเป็นสิ่งที่วัดง่ายและเห็นชัด ส่วนกำไรต่อรายการวัดยาก จึงไม่ค่อยมีใครรับผิดชอบ พอไม่มีใครถูกวัดด้วยกำไร ก็ไม่มีใครรู้สึกว่ากำไรเป็นหน้าที่ของตัวเอง
ทางเลือกที่มี
ไม่มีทางเดียวที่ถูกสำหรับทุกกิจการ แต่ละทางต้องแลกอะไรบางอย่างเสมอ
ทางที่ 1 ดูแลส่วนต่างกำไรก่อนยอดขาย
ทางนี้คือขึ้นราคา ลดส่วนลด หรือเลิกขายสินค้ากับลูกค้าที่ไม่คุ้ม ยอดขายอาจลดลงในระยะสั้น แต่กำไรต่อหน่วยกลับมา
ได้ กำไรฟื้นเร็วที่สุด ใช้เงินลงทุนน้อย เสีย ยอดขายอาจหด ลูกค้าบางรายหายไป ทีมขายที่ถูกวัดด้วยยอดอาจไม่พอใจ เหมาะกับ กิจการที่ลูกค้าติดเรื่องคุณภาพหรือความไว้ใจมากกว่าราคา และกิจการที่รู้ตัวเลขกำไรรายสินค้าอยู่แล้ว
ถ้าเลือกทางนี้ ให้เริ่มจากลูกค้าและสินค้าที่ทำให้เสียเปรียบที่สุดสิบรายการ อย่าขึ้นราคาพร้อมกันทั้งร้าน การทดลองเป็นกลุ่มเล็กทำให้เรารู้ว่าลูกค้าตอบสนองอย่างไรโดยไม่ต้องเดิมพันทั้งกิจการ
ทางที่ 2 ปรับสัดส่วนสินค้าและลูกค้า
ทางนี้ไม่แตะราคาตรง ๆ แต่เปลี่ยนว่าจะเอาแรงขายไปดันตรงไหน เช่น ย้ายแรงโปรโมตไปสินค้าที่กำไรหนากว่า จัดชุดสินค้าให้ของกำไรสูงไปกับของกำไรต่ำ หรือเลือกลูกค้ากลุ่มที่ซื้อซ้ำและไม่ต่อรองหนัก
ได้ ยอดไม่ตกมาก ลูกค้าไม่รู้สึกว่าถูกขึ้นราคา เสีย ต้องมีข้อมูลละเอียดและต้องฝึกทีมขายใหม่ ผลไม่เห็นในเดือนเดียว เหมาะกับ กิจการที่มีสินค้าหลายประเภทและมีทีมขายที่ฟังกันรู้เรื่อง
จุดที่ทางนี้มักสะดุดคือเรื่องค่าตอบแทน ถ้าทีมขายได้คอมมิชชันจากยอดขายล้วน ๆ ก็ไม่มีเหตุผลที่เขาจะหันไปดันสินค้ากำไรสูง ต้องปรับวิธีคิดคอมมิชชันให้อิงกำไรด้วย ไม่อย่างนั้นแผนสวยแค่ไหนก็ไม่เดิน
ทางที่ 3 กลับไปดูต้นทุนและกระบวนการหลังบ้าน
ทางนี้เน้นลดของเสีย ลดงานซ้ำ เจรจาต้นทุนวัตถุดิบ ทบทวนค่าขนส่งและเครดิต เป็นการเอาเงินที่รั่วออกไปกลับมา โดยไม่ต้องไปเปลี่ยนใจลูกค้า
ได้ ไม่กระทบหน้าร้านหรือลูกค้า เสีย ใช้เวลา ต้องมีคนลงมือไล่ตัวเลขจริง และต้นทุนบางอย่างลดไม่ได้มากเท่าที่หวัง เหมาะกับ กิจการที่ราคาถูกกำหนดโดยตลาดอยู่แล้ว ขึ้นราคาเองไม่ได้
ทางนี้ฟังไม่หวือหวา แต่ลองไล่ดูรายการค่าใช้จ่ายทีละบรรทัด หลายกิจการมักเจอของที่จ่ายซ้ำหรือจ่ายไปโดยไม่มีใครใช้ เงินที่ได้คืนมาไม่ต้องเหนื่อยขายเพิ่มเลย
ในทางปฏิบัติ กิจการส่วนใหญ่ต้องใช้สองทางผสมกัน แต่ถ้าต้องเลือกลำดับ ผมมักให้ดูทางที่ 1 ก่อน เพราะเป็นทางเดียวที่ถ้าไม่ได้ทำ ต่อให้ทำทางอื่นเก่งแค่ไหนก็ได้กำไรน้อยกว่าที่ควร
คำถามที่ควรถามตัวเองก่อนตัดสินใจ
- ถ้าแยกกำไรรายสินค้าและรายลูกค้า สินค้าหรือลูกค้ากลุ่มไหนที่ยิ่งขายยิ่งขาดทุนหรือแทบไม่เหลือ
- ยอดขายส่วนที่เพิ่มขึ้นปีนี้ มาจากลูกค้าใหม่ที่ซื้อเพราะราคา หรือมาจากลูกค้าเดิมที่ซื้อมากขึ้น
- ต้นทุนอะไรบ้างที่เราแบกไว้เองโดยไม่ได้คิดเข้าไปในราคา เช่น ขนส่ง บริการ เครดิต
- ถ้าขึ้นราคาห้าเปอร์เซ็นต์ ลูกค้าส่วนไหนจะไปจริง และส่วนไหนที่จริงแล้วไม่ได้สนใจ
- ทีมขายถูกวัดด้วยยอดขายอย่างเดียวหรือเปล่า ถ้าใช่ ก็ไม่แปลกที่ยอดโตกำไรลด
ก่อนแก้ ให้ดูตัวเลขจริงสักหนึ่งสัปดาห์
ผมไม่แนะนำให้รีบตัดสินใจจากความรู้สึก ลองนั่งกับฝ่ายบัญชีหนึ่งช่วงบ่าย ดึงกำไรขั้นต้นรายสินค้ารายลูกค้ามาเรียงกัน แล้วดูว่ายี่สิบเปอร์เซ็นต์ล่างสุดกินแรงเราไปเท่าไร หลายครั้งคำตอบอยู่ในตารางที่เรามีอยู่แล้ว แต่ไม่เคยถูกเปิดดูในมุมนี้
อีกจุดที่ควรทบทวนคือวิธีที่เราประกาศ "ความสำเร็จ" ภายในบริษัท ถ้าที่ประชุมทุกเดือนเริ่มต้นด้วยยอดขายและจบด้วยยอดขาย เรื่องกำไรจะถูกพูดถึงปีละครั้งตอนปิดงบ ซึ่งสายเกินไปที่จะแก้ ลองเพิ่มตัวเลขสองตัวเข้าไปในการประชุมประจำ คือกำไรขั้นต้นต่อเดือน และสัดส่วนยอดขายของสินค้ากลุ่มที่กำไรบางที่สุด ตัวเลขสองตัวนี้ทำให้ทุกคนเห็นภาพเดียวกัน
เมื่อได้ตัวเลขแล้ว ค่อยกลับมาถามว่ากลยุทธ์ของเราคือการเป็นเจ้าราคาถูก หรือเป็นเจ้าที่ลูกค้ายอมจ่ายเพื่อคุณภาพและบริการ สองทางนี้ต้องการกำไรต่อหน่วยคนละระดับ และการพยายามเป็นทั้งสองอย่างพร้อมกันมักจบที่การขายเยอะแต่เหลือน้อย
ถ้าโจทย์ของคุณซับซ้อนกว่านี้ เล่าให้ผมฟังได้ที่ loongtiti.com/consult คุยครั้งแรก 30 นาทีไม่มีค่าใช้จ่าย
คำถามที่พบบ่อย
ยอดขายเพิ่มแต่กำไรลดเกิดจากอะไรได้บ้าง
สาเหตุที่พบบ่อยคือส่วนต่างกำไรต่อหน่วยบางลงจากการลดราคา สินค้ากำไรต่ำขายดีขึ้นจนสัดส่วนเปลี่ยน ต้นทุนแฝงอย่างขนส่งและเครดิตที่ไม่ได้คิดเข้าราคา และค่าใช้จ่ายประจำที่โตเร็วกว่ายอดขาย มักเกิดซ้อนกันหลายข้อ
ควรเริ่มตรวจจากตรงไหนก่อน
เริ่มจากกำไรขั้นต้นรายสินค้าและรายลูกค้า เรียงจากน้อยไปมาก ส่วนล่างสุดมักบอกได้ทันทีว่าเงินรั่วตรงไหน ก่อนจะไปคุยเรื่องกลยุทธ์ใหญ่ ควรดูตัวเลขชุดนี้ให้ชัดก่อน
ขึ้นราคาแล้วลูกค้าหายจะทำอย่างไร
ต้องเทียบว่ากำไรที่ได้จากราคาใหม่ชดเชยยอดที่หายไปได้หรือไม่ บางกิจการยอมเสียลูกค้าที่ไม่คุ้มบางกลุ่มแล้วกำไรรวมดีขึ้น ควรทดลองกับลูกค้ากลุ่มเล็กก่อน แล้วดูผลจริงก่อนขยายต่อ
หนังสือแนะนำต่อจากบทความนี้
อ่านเพิ่มเติมใน E-book ลุงตี่
เนื้อหาเต็มๆ พร้อมเคสจริง บทเรียนจริง จากประสบการณ์กว่า 40 ปี
ไปร้านหนังสือรับ E-book ฟรี + เคล็ดลับธุรกิจทุกสัปดาห์
เพิ่มเพื่อนลุงตี่บน LINE แล้วพิมพ์ "ขอหนังสือ" รับ E-book "รวยด้วยตัวเอง" ฟรีทันที
เพิ่มเพื่อนลุงตี่บทความที่เกี่ยวข้อง

ส่งต่อกิจการให้ลูก ต้องเริ่มเตรียมกี่ปีก่อน
การส่งต่อกิจการไม่ใช่พิธีวันเดียว แต่เป็นกระบวนการหลายปี ลองดูว่าควรเริ่มตรงไหนและมีทางเลือกอะไรบ้าง

ธุรกิจครอบครัวควรขยายกิจการเมื่อไร
ยอดสั่งล้นมือไม่ได้แปลว่าพร้อมขยาย ลองเช็กว่าระบบ เงินสด และคนในครอบครัวพร้อมพอกันหรือยัง

สินค้าเดิมขายยาก ควรหาตลาดใหม่หรือทำสินค้าใหม่
ก่อนเลือกตลาดใหม่หรือสินค้าใหม่ ลองถามก่อนว่าปัญหาอยู่ที่สินค้า ลูกค้า หรือช่องทาง เริ่มจากตลาดไม่ใช่โรงงาน

เจ้าของเป็นคอขวด จะถอยจากงานประจำวันอย่างไร
ทุกเรื่องต้องรอเจ้าของตัดสิน กิจการก็โตได้เท่าเวลาของคนเดียว ลองดูต้นเหตุและวิธีถอยออกมาทีละขั้น

เมื่อความตายกระซิบข้างหู: บทเรียนล้ำค่าสำหรับชีวิตและธุรกิจ
ลุงตี่ชวนคิดถึงความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้อย่างความตาย และวิธีที่การตระหนักถึงสิ่งนี้จะช่วยให้เราตัดสินใจเรื่องสำคัญในชีวิตและธุรกิจได้อย่างชาญฉลาด.

พลิกอีเมลสอบถาม ให้เป็น 'โอกาสทอง' ของธุรกิจ: สร้างสัมพันธ์ ก่อนสร้างยอดขาย
อีเมลสอบถามไม่ใช่แค่ข้อความ แต่คือสัญญาณทองที่บ่งบอกว่ามีคนสนใจธุรกิจคุณ ลุงตี่ขอชวนหลานๆ มาเปลี่ยนมุมมองจากการรีบขาย สู่การสร้างความเข้าใจและสัมพันธ์อันยั่งยืนกับลูกค้า.